پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده آﻳﺎت و رواﻳﺎت ﭼﻪ ﭘﺎﺳﺨﻲ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ اﻋﺘﻘﺎد ﻏﻴﺮ وﺣﻴﺎﻧﻲ ﺑﻮدن اﻟﻔﺎظ ﻗﺮآن اراﻳﻪ داده اﻧﺪ، وحياني بودن الفاظ قرآن از مباحث بنيادين علوم قرآن و الهيات اسلامي است كه با طرح ديدگاه‌هايي درباره بشري‌بودن زبان قرآن در دوره معاصر، بار ديگر در كانون توجه قرار گرفته است. اين ديدگاه‌ها با نسبت ‌دادن الفاظ قرآن به تجربه يا بيان پيامبر اكرم صلي‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم ، چالش‌هايي اساسي درباره حجيت متن قرآن، اعتبار قواعد تفسيري و مرجعيت تشريعي آن پديد آورده‌اند. پژوهش حاضر با روش توصيفي ـ تحليلي و مبتني بر مطالعه كتابخانه‌اي، به بررسي و نقد نظريه غيروحياني بودن الفاظ قرآن پرداخته و ميزان سازگاري آن را با مباني درون‌ديني و برون‌ديني ارزيابي مي‌كند. در اين راستا، ابتدا ديدگاه‌هاي مطرح‌شده درباره منشأ الفاظ قرآن و پيامدهاي ناديده‌گرفتن جنبه وحياني آن تبيين مي‌شود. يافته‌هاي پژوهش با استناد به آيات دالّ بر نزول لفظي قرآن، روايات معتبر درباره تلقي و تعليم مستقيم آيات، نهي از نقل به معنا و سيره مستمر پيامبر اكرم صلي‌الله‌ عليه ‌وآله ‌و سلم و مسلمانان نخستين، به ‌روشني بر الهي و توقيفي ‌بودن الفاظ قرآن دلالت دارد. بر اين اساس، پيامبر اكرم صلي‌الله ‌عليه ‌وآله‌ وسلم در فرايند وحي نقشي در توليد يا تنظيم الفاظ نداشته و مأمور به دريافت، حفظ و ابلاغ عين وحي الهي بوده است. افزون بر اين، بررسي ادله عقلي و اصولي نشان مي‌دهد كه حجيت قرآن و اعتبار قواعد تفسيري، ذاتاً مبتني بر وحياني‌بودن الفاظ است و هرگونه ترديد در اين اصل، انسجام نظام تفسير و استنباط ديني را با چالش جدي مواجه مي‌سازد. كليدواژه‌ها: آيات و روايات، الفاظ قرآن، عصمت در ابلاغ، نصّ قرآني، وحياني‌بودن، وحي لفظي.