پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

فقر از قديمي‌ترين و پايدارترين معضلات جوامع بشري است كه با وجود پيشرفت‌هاي علمي و تكنولوژيك و افزايش كمّي ثروت جهاني، همچنان بخش گسترده‌اي از انسان‌ها را درگير محروميت از نيازهاي اساسي، به‌ويژه غذا و امنيت غذايي، ساخته است. پرسش اصلي اين پژوهش آن است كه «مسئوليت اخلاقي انسان و حكومت در برابر پديده فقر به چه صورت است؟». اين پرسش در بستر گفت‌وگو با نظريه‌هاي اخلاق معاصر – به‌ويژه ديدگاه‌هاي پيتر سينگر و گرت هاردين درباره وظيفه نسبت به فقرا – و با تكيه بر آموزه‌هاي اسلامي مورد واكاوي قرار مي‌گيرد. اين تحقيق با روش توصيفي - تحليلي و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي، در پي تبيين مباني نظري مسئوليت اخلاقي در برابر فقر، نقد ديدگاه‌هاي رقيب، و استخراج چارچوبي مبتني بر عدالت اسلامي است كه در آن، فقر صرفاً يك مشكل اقتصادي فردي نبوده، بلكه نشانه‌اي از بي‌عدالتي ساختاري و تضييع حقوق الهي و انساني تلقي مي‌شود. در اين چارچوب، بخش كشاورزي و امنيت غذايي به‌عنوان بستر راهبردي تحقق مسئوليت اخلاقي معرفي مي‌گردد؛ زيرا از يك‌سو كانون اصلي توليد غذا و امكان تأمين نيازهاي اساسي است و از سوي ديگر، محل بروز نابرابري‌ها و سياست‌هاي ناعادلانه‌اي است كه مي‌تواند به بازتوليد فقر بينجامد. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه در منطق اسلامي، كمك به فقرا صرفاً يك عمل مستحب و خيريه‌اي نيست، بلكه در پرتو مفاهيمي چون حق فقرا در اموال اغنيا، عدالت توزيعي و مسئوليت اجتماعي حكومت اسلامي، صورت تكليف اخلاقي و ديني به خود مي‌گيرد. بر اين اساس، سياست‌گذاري در حوزه كشاورزي و نظام توزيع غذا، بايد به‌گونه‌اي سامان يابد كه ضمن پاسداشت كرامت انسان، زمينه رفع پايدار فقر و تقويت عدالت اجتماعي را فراهم سازد.