پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

هدف اصلي اين پژوهش، تبيين نقش محوري تزكيه در فرآيند تعليم براساس مستندات قرآني و روايي و بررسي ميزان بازتاب اين مباني در سند تحول بنيادين آموزش و پرورش است. مسئله اساسي پژوهش آن است كه چگونه مي‌توان با اتكاء به منابع اصيل اسلامي، نسبت ميان «تزكيه» به عنوان بنيان تربيت انساني و «تعليم» به عنوان فرايند رشد معرفتي را فهم و در سياست‌گذاري‌هاي كلان آموزشي كشور عملياتي كرد. اهميت موضوع زماني برجسته مي‌شود كه تحول‌خواهي نظام تربيت رسمي، نيازمند بازگشت به بنيان‌هاي وحياني و استفاده از ظرفيت نصوص ديني براي بازآفريني الگوي تربيتي مدرسه ايراني–اسلامي است.پژوهش حاضر با روش توصيفي–تحليلي و با بهره‌گيري از تحليل محتواي كيفي، به گردآوري آيات قرآن كريم، روايات معتبر و اسناد بالادستي تربيتي پرداخته و مضامين مرتبط با نسبت تزكيه و تعليم را استخراج و دسته‌بندي كرده است. داده‌هاي پژوهش با استفاده از تكنيك كدگذاري موضوعي تحليل شده‌اند.يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه در انديشه وحياني، تزكيه نه صرفاً مقدمه‌اي براي تعليم، بلكه ركن اصيل و جهت‌دهنده آموزش است؛ به گونه‌اي كه مقصد نهايي همه فعاليت‌هاي تربيتي، «رشد متوازن انسان طيب» معرفي شده است. آيات متعددي همچون آيه ۲ سوره جمعه، آيات ۱۵۱ و ۱۲۹ بقره، و نيز رواياتي از معصومان (عليهم‌السلام) بر تقدم رتبي و كاركردي تزكيه بر تعليم و پيوند عميق اين دو تأكيد دارند. بررسي سند تحول بنيادين نيز نشان مي‌دهد كه اجزاي مختلف آن—به‌ويژه فلسفه تربيت رسمي و عمومي، اهداف كلان، ساحت‌هاي تربيتي و الگوي تعليم و تربيت مدرسه‌اي—به شكل معناداري با مباني قرآني و روايي در زمينه تزكيه هماهنگ است و تربيت تمام‌ساحتي، پرورش انسان مؤمن، مسئول، خودآگاه و اخلاق‌مدار را هدف قرار مي‌دهد.نتيجه‌گيري پژوهش نشان مي‌دهد كه براي تحقق كامل اهداف سند تحول، لازم است مدارس از «رويكرد صرفاً دانشي» فاصله گرفته و با محوريت‌بخشي به تزكيه، الگوهاي ياددهي–يادگيري، ارزشيابي، مديريت مدرسه و تربيت معلم بازطراحي شوند. اين امر زمينه‌ساز شكل‌گيري نسلي خواهد بود كه دانش را در پيوند با خودسازي، مسئوليت‌پذيري و فضيلت اخلاقي مي‌آموزد و اين همان الگوي تعليم و تربيت مبتني بر مباني وحياني است.