پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

در مورد قضيه في واقعه تحقيقات كمي صورت گرفته است ولي يك تحقيق جامع و مفصل در اين مورد صورت نگرفته است از اين رو هدف اين تحقيق بررسي ديدگاه فقها و اصول دانان در مورد ويژگي ها و نشانه هاي قضيه في واقعه در فقه اماميه است. سوال اصلي اين است كه ويژگي ها و نشانه هاي قضيه في واقعه در فقه اماميه چيست و چه نقشي در صدور حكم دارند؟ كه با روش توصيفي و تحليلي و با روش جمع آوري كتابخانه اي به اين نتايج دست يافته است: قضيه في واقعه در علم اصول فقه با عنوان قضيه خارجي به كار رفته است ولي در فقه اماميه با نام هاي قضيه شخصي يا جزئي نيز به كار مي رود. طبق نظر فقها اصل اولي در روايات، قضيه حقيقيه است يعني شمول و جاودانگي دارند. اما اگر روايتي با روايات ديگر تعارض داشته باشد و ميان فقها شهرتي نداشته باشد و به خاطر قضيه خاص يا از روي تقيه صادر شده باشد، آن قضيه في واقعه است و ضابطه فقها در اين گونه موارد، كنار گذاشتن روايت است و همچنين اين روايت را مستند هيچ حكمي قرار نمي دهند و از آن افاده عموم نمي كنند. قضيه في واقعه اختصاص به حالت خاص سائل و قضيه مورد نظر امام عليه السلام دارد لذا در بيشتر باب هاي فقهي مورد استناد فقها قرار گرفته است ولي به خاطر وجود ويژگي هايي چون جزئي بودن موضوع حكم، اجمال و تعارض با مسلمات فقهي ديگر، حكم به عدم سرايت آنها داده مي شود.