پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده در عصر امام حسين (عليه‌السلام)، جامعه اسلامي با تنوع فرقه‌هاي كلامي مواجه بود كه هر يك بر اساس تفاسير متفاوت از اصول اعتقادي مانند توحيد، جبر و اختيار، ايمان و عمل، امامت و حكومت مواضع مشخصي اتخاذ مي‌كردند. از جمله اين فرقه‌ها، مُجبِره بودند كه قائل به جبر مطلق و نفي اختيار انسان در اعمال مي‌گشتند. چنين ديدگاهي نقد شده‌اند. همچنين مرجِئه كه بر ارجاء قضاوت درباره گنهكاران و تأخير در حكم ايمان و كفر تأكيد داشتند، با ديدگاه‌هاي سختگيرانه خوارج در تضاد بودند؛ خوارج معتقد به شرط عمل صالح در ايمان بوده و گناهكاران را تكفير و از امامت و حكومت كنار مي‌گذاشتند.در چنين فضاي كلامي پرتنش و پيچيده، حضرت به‌عنوان امام معصوم و عالم به مسائل اعتقادي، رويكردي كلامي، معتدل و مبتني بر اصول اصيل اسلامي اتخاذ كرد. ايشان با ارجاع به آيات قرآن كريم و سنت پيامبر (صلي الله عليه و آله)، هم تفاسير افراطي را نقد مي‌نمود و هم بين ديدگاه‌هاي مختلف توازن برقرار مي‌كرد. اين واكنش‌ها نه‌فقط در بعد اجتماعي و سياسي، بلكه در عرصه كلام و اعتقاد نيز به روشني نمايان است، زيرا امام حسين (عليه‌السلام) در گفتار و رفتار خويش، عدالت، مشيت الهي، آزادي اراده و اهميت مباني توحيدي را به جامعه زمان خويش منتقل مي‌ساخت. اهميت اين پژوهش در آن است كه واكنش‌هاي كلامي امام حسين (عليه‌السلام) در مواجهه با فرقه‌هاي هم‌عصر، الگوي روشن و عملي براي امروز فراهم مي‌آورد تا جامعه در مواجهه با چالش‌هاي اعتقادي معاصر بتواند از سيره حضرت به‌عنوان منبع اصيل فهم دين و مكانيسم پاسخ به شبهات بهره‌مند شود. روش اين پژوهش توصيفي-تحليلي است و يافته‌ها: امام حسين (عليه‌السلام) در پاسخ به مواضع مختلف فرقه‌ها، تفاسير ناصحيح را با استناد به قرآن و سنت نقد كرده و مباني كلامي صحيح را تبيين نموده است. واژگان كليدي: امام حسين (عليه‌السلام)، مذاهب اسلامي، فرق كلامي، مرجئه، خوارج، جَبريّه، جهميه.