پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

رزق و روزي، به‌عنوان نعمتي پيوسته و دائمي، يكي از مقدّرات خداوند، در اين عالم ماده بوده است. اين مفهوم در منطق قرآن كريم، صرفاً يك پديده اقتصادي و مادي نيست، بلكه مفهومي عميق، توحيدي و چندلايه است كه در ارتباط مستقيم با سلوك فردي، اخلاقي و معنوي انسان قرار دارد. اين پژوهش با هدف شناخت و تشريح عوامل معنوي و مادي در بسط و قبض رزق و روزي؛ به دنبال پاسخ به اين پرسش است كه تلاش فردي انسان، چه نقشي در افزايش يا كاهش رزق و روزي از منظر قرآن و روايات دارد؟ اين تحقيق با روش توصيفي- تحليلي و بر پايه منابع كتابخانه‌اي انجام شده است. ابتدا آيات مرتبط با افزايش و كاهش رزق و روزي احصاء شده و در ادامه از منظر تفاسير مختلف مورد بررسي قرار گرفته و از روايات تفسيري نيز بهره برده شده است. يافته‌هاي حاصل از تحقيق نشان مي‌دهد كه عوامل فردي موجب افزايش و گاه كاهش رزق در دو بعد مادي و معنوي مي‌شوند. بنابر تفاسير آيات، عواملي چون انفاق و بخشش، قرض‌حسنه، صدقه، كار و تلاش، ازدواج، تقوا و پرهيزگاري، شكر و سپاسگزاري، استغفار و توكل بر روزي‌رسان موجب افزايش و ناسپاسي نسبت به نعمت‌هاي الهي، گناه، اعراض از ياد خدا، ربا و ظلم و طغيان موجب كاهش روزي مي‌شوند. از سويي ديگر يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه از منظر قرآن كريم و روايات تفسيري، رزق، تنها محدود به دارايي‌هاي مادي نيست، بلكه شامل ابعاد غيرماديِ ديگري همچون آرامش، سلامت، علم، محبت و بركت نيز مي‌گردد. از اين رو، افزايش يا كاهش آن نيز صرفاً در سطح ظاهري و اقتصادي معنا نمي‌يابد، بلكه ناظر به كيفيت زندگي، رضايت باطني و توفيقات معنوي نيز هست. به همين سبب، تلاش فردي انسان- اعم از كوشش مادي و تعهد معنوي- در نظام رزق الهي نقشي كليدي و مؤثر ايفا مي‌كند.