پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

پژوهش حاضر با هدف تبيين مباني فقهي ازدواج‌هاي نوظهور معاصر- شامل نكاح سفيد (هم‌باشي)، نكاح عرفي و نكاح دوستانه - انجام شده است. با توجه به اهميت بنيادين عقد نكاح در منظومه احكام اسلامي و تبيين جايگاه ويژه آن به عنوان ميثاق غليظ و بستر تحقق مقاصد عاليه شريعت، ظهور اشكالي از روابط زوجيت كه فاقد اركان و شرايط صريحه فقهي هستند، ضرورتي پژوهشي را ايجاب نموده است. در اين تحقيق، مشروعيت يا عدم مشروعيت اين روابط در فقه اماميه و اهل سنت، به طور تطبيقي مورد واكاوي قرار گرفته است. تحليل نشان مي‌دهد كه عمده فقها، نكاح سفيد را به دليل فقدان ركن اساسي ايجاب و قبول لفظي (صيغه شرعي)، باطل مي‌دانند. نكاح عرفي نيز به واسطه ناديده گرفتن شروط ضروري مانند اذن ولي، شهود و اعلان عمومي، فاقد اعتبار شرعي شناخته مي‌شود. در خصوص نكاح دوستانه، اگرچه ممكن است صيغه محقق شود، اما اسقاط حقوق بنيادين زوجين (مانند نفقه و مسكن مشترك) سبب بروز ديدگاه‌هاي فقهي متضاد گرديده است. وجه مشترك بنيادين در آسيب‌شناسي اين روابط، عدم انطباق ماهوي آن‌ها با اهداف كلي تشريع نكاح (نظير ايجاد آرامش و سكون، و تحقق هدف كلان تربيت نسل صالح) است. علاوه بر مغايرت با اصول اخلاقي و ارزش‌هاي اسلامي، فقدان ثبت رسمي اين‌گونه روابط، تضييع حقوق طرفين (به ويژه بانوان) و فرزندان آتي را به همراه داشته و پيامدهاي منفي اجتماعي و حقوقي گسترده‌اي را در پي خواهد داشت. در نتيجه، اين پژوهش با استخراج مباني فقهي و تحليل آثار مترتب، بر الزامي بودن انتخاب آگاهانه و مسئولانه توسط جوانان و خانواده‌ها تأكيد مي‌كند تا با آگاهي‌بخشي كامل از مباني فقهي و پيامدهاي اين گونه روابط، از آسيب‌هاي ساختاري بر بنيان خانواده و جامعه پيشگيري گردد.