بانوامین- ره- تهران

نشست علمی تخصصی

شناسه خبر : 175794

1405/09/01

تعداد بازدید : 4

نشست علمی تخصصی
رمز مواجهه علامه طباطبایی با مستشرقان؛ شناخت اندیشه غرب، بدون واگذاری هویت
﷽
رمز مواجهه علامه طباطبایی با مستشرقان؛ شناخت اندیشه غرب، بدون واگذاری هویت
 
به همت واحد پژوهش مدرسه علمیه تخصصی بانو امین(ره) نشست علمی، تخصصی با عنوان «علامه طباطبایی و مستشرقان؛ از گفت‌وگوی علمی تا مواجهه تمدنی» در روز شنبه ۳۰ آبان با حضور سرکار خانم واسعی مدیر محترم مدرسه علمیه تخصصی بانو امین(ره) برگزار گردید.
ایشان با تبیین سیره علمی علامه طباطبایی(ره) بر ضرورت عبور از مواجهه صرفاً دفاعی با اندیشه‌های غربی و حرکت به سوی تولید نظریه، بازسازی نظام معرفتی اسلام و حضور فعال در عرصه گفت‌وگوی تمدنی تأکید کرد. وی با اشاره به جایگاه علمی علامه، ایشان را اندیشمندی معرفی کرد که نه در برابر نظریات غربی منفعل بود و نه دستاوردهای دیگران را به‌صورت کلی نفی می‌کرد؛ بلکه با تکیه بر مبانی معرفتی اسلام، مواجهه‌ای عالمانه، نقادانه و نظام‌مند با مکاتب فکری مختلف داشت.
وی در ادامه، استشراق را صرفاً مجموعه‌ای از مطالعات تاریخی، زبان‌شناختی و دینی درباره شرق ندانست و خاطرنشان کرد که بخشی از مطالعات شرق‌شناسان در بسترهای تاریخی، سیاسی، استعماری و تبشیری شکل گرفته است؛ ازاین‌رو، شناخت پیش‌فرض‌های معرفتی و روش‌شناختی مستشرقان، پیش‌شرط نقد علمی آثار آنان به شمار می‌رود. وی با اشاره به چهره‌هایی همچون ایگناتس گلدزیهِر، رونن کوهن، رژی بلاشر، شلایرماخر، نولدکه، ریچارد بل و جوزف، بر ضرورت مطالعه مستقیم آثار و شناخت دقیق مبانی فکری آنان پیش از نقد و داوری تأکید کرد.
 
سخنران با اشاره به مطالعات مستشرقان در حوزه قرآن، وحی و حدیث، اظهار داشت: یکی از محورهای مهم مواجهه علمی با اندیشه غرب، بررسی دیدگاه‌هایی است که قرآن را متنی تاریخی، و حدیث را بازتاب تحولات فکری، اجتماعی و سیاسی دوره‌های بعد اسلام تلقی می‌کنند. وی با طرح دیدگاه‌های ایگناتس گلدزیهِر در حوزه حدیث، بر اهمیت بررسی اعتبار روایات از طریق مجموعه‌ای از معیارها، از جمله سند، رجال، طبقات راویان، نقد متن، قرائن تاریخی، نسبت حدیث با قرآن و ملاحظات عقلی تأکید کرد و رویکرد علامه طباطبایی را نمونه‌ای از ارزیابی منظومه‌ای میراث روایی دانست.
 
در بخش دیگری از این نشست، روش تفسیری علامه طباطبایی در المیزان، به‌ویژه اصل تفسیر قرآن به قرآن، به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های استقلال معرفتی ایشان معرفی شد. سخنران با تأکید بر اینکه علامه آیات قرآن را در ارتباط با یکدیگر و در چارچوب منظومه‌ای منسجم از معارف الهی بررسی می‌کرد، افزود: ایشان در مواجهه با دیدگاه‌های مرتبط با وحی، تاریخ قرآن و نسبت الفاظ و معانی وحیانی، صرفاً به پاسخ‌گویی موردی بسنده نمی‌کرد، بلکه با تکیه بر مبانی قرآنی، روایی و فلسفی، چارچوب بحث را بازتعریف می‌کرد. در همین زمینه، دیدگاه‌های شلایرماخر،  نولدکه و ریچارد بل نیز در زمره مباحث مرتبط با نقد و بررسی نظریات غربی درباره قرآن و وحی مورد اشاره قرار گرفت.
 
خانم واسعی گفت‌وگوهای علامه با هانری کُربِن را نمونه‌ای برجسته از مواجهه تمدنی و گفت‌وگوی میان دو سنت فکری دانست و تصریح کرد که اهمیت این نشست‌ها تنها در تبادل اطلاعات فلسفی نبود، بلکه در معرفی فلسفه اسلامی، حکمت متعالیه، عرفان شیعی و معارف اهل بیت(علیهم‌السلام)به جهان غرب جلوه می‌کرد. وی با اشاره به دیدگاه هانری کربن درباره غفلت برخی مطالعات غربی از سنت فلسفی شیعه، خاطرنشان کرد: علامه طباطبایی نشان داد که فلسفه اسلامی محدود به چهره‌ها و دوره‌های شناخته‌شده در غرب نیست، بلکه سنت فلسفی شیعه، جریانی زنده، پویا و برخوردار از استمرار تاریخی است که ظرفیت حضور در گفت‌وگوهای جهانی را دارد.
وی همچنین با اشاره به مطالعات اسلام‌شناسان در دائره‌المعارف لیدن بر ضرورت مواجهه جدی و تخصصی با آثار مستشرقان تأکید کرد و مطالعه و نقد مقالات مرتبط با قرآن، اسلام، سیره و سنت نبوی(صلوات الله علیه)را از اولویت‌های پژوهشی حوزه‌های علمیه دانست. در همین راستا نام پژوهشگرانی همچون روت رادد و آمنه ودود نیز در زمره چهره‌هایی قرار گرفت که آثار و دیدگاه‌های آنان نیازمند بررسی دقیق، شناخت مبانی و نقد علمی است. ایشان با تأکید بر اینکه مواجهه با این آثار نباید به واکنش‌های احساسی یا پاسخ‌های سطحی محدود شود، خواستار گسترش ترجمه‌های انتقادی، مطالعات روشمند و تربیت پژوهشگران مسلط به منابع اسلامی و زبان‌های علمی غرب شد.
در تبیین الگوی علمی علامه طباطبایی، چهار اصل اساسی شامل خودباوری معرفتی، شناخت دقیق اندیشه رقیب، عبور از پاسخ‌گویی صرف به سمت نظریه‌پردازی و حفظ استقلال فکری در عین گشودگی علمی مورد تأکید قرار گرفت. ایشان افزود: حوزه‌های علمیه نباید تنها در مقام پاسخ به شبهات مطرح‌شده از سوی دیگران باقی بمانند، بلکه لازم است در موضوعاتی همچون قرآن، حدیث، انسان، خانواده، عقلانیت، معرفت و معنویت، نظریه‌های بنیادی و قابل عرضه در عرصه بین‌المللی تولید کنند.
همچنین ایجاد گروه‌های تخصصی برای نقد مستشرقان، برگزاری نشست‌های مشترک با دانشگاهیان، گسترش پژوهش‌های میان رشته‌ای و تربیت نیروهای مسلط بر میراث اسلامی و روش‌های علمی غرب، از جمله پیشنهادهای مطرح‌شده در این نشست بود.
خانم واسعی در پایان، پیام اصلی سیره علمی علامه طباطبایی(ره) را ضرورت اعتماد به مبانی معرفتی اسلام، پرهیز از غرب‌زدگی و در عین حال دوری از خودبسندگی علمی دانست و تأکید کرد: تمدنی که به مبانی فکری و معرفتی خود آشنا باشد، از گفت‌وگو با تمدن‌های دیگر هراس نخواهد داشت. وی با توصیه به مطالعه آثار علامه، به‌ویژه المیزان، شیعه در اسلام و رسائل فلسفی و معرفتی ایشان، بر ضرورت بازخوانی فعال میراث علمی اسلامی تأکید کرد و سخنان خود را با یاد علامه طباطبایی(ره) و قرائت ابیاتی از اشعار ایشان و علمای اسلام و شهدا و دعا برای تعجیل در فرج حضرت ولی‌عصر(عجل‌الله تعالی فرجه‌الشریف) به پایان رساند.