|
به گزارش معاونت پژوهش مدرسه علمیه تخصصی الزهرا(س) گرگان در راستای ویژه برنامه بزرگداشت علامه طباطبایی(ره) «نماد عقلانیت و معنویت» پیش نشست علمی با عنوان « نقش جهاد مقدس در استحکام اندیشه مقاومت از دیدگاه علامه طباطبایی» در این مدرسه در تاریخ 25 آبان ماه 1405 برگزار گردید. در این نشست علمی خانم زهرا جمالی زاده بهاآبادی با سلام و درود بر روح بلند علامه سید محمدحسین طباطبایی، به ارائه بیانات خویش در این موضوع پرداخت و گفت: علامه طباطبایی مردی که تمام عمرش «برهان» بود و «مراقبه»، باید ببینیم چه حرفی درباره «جهاد» دارد؟ و چرا جهاد در مکتب او، نه یک فرمان نظامی، بلکه کارگاهِ ساختن اندیشهای است که نمیشکند؟ وی ادامه داد: در بررسی مکتوبات علامه می یابیم اول اینکه جهاد در این مکتب عقلانی است؛ دوم اینکه جهاد، اندیشه را مستحکم میکند؛ سوم اینکه این استحکام، جامعه را در همه حال زنده نگه میدارد. علامه طباطبایی از شاگردان دو عارف بزرگ و سه حکیم نامدار بود و در عرفان نظری «مجتهد» بود؛ همانطور که در حکمت متعالیه و اسفار متبحر بود. شاگردش نقل میکند که علامه میفرمود: «هر روز مراقبتم قویتر است، شب مشاهدات من، مکاشفات من زلالتر و صافتر است؛ علامه دارای «دو بال صحیح » برای تعالی و رشد معنوی بود: عرفان نظری و عرفان عملی. استاد این نشست گفت: سنجش او برای تشخیص افکار صحیح، عرضۀ آنها بر معیارهای قرآنی و حدیثی و براهین عقلی و منطقی بود؛ و تا وقتی تصویری صحیح از مسئله به دست نمیآورد، وارد بحث نمیشد. در فلسفه، راه را «برهان» میدانست و از اتکا بر فرضیهها و مشهورات پرهیز میکرد. علامه هرگز از دایرۀ برهان خارج نشد و خوب میان مغالطه و جدال و خطابه و شعر، و میان قیاسهای برهانی تفکیک میکرد و هرگز مسائل فلسفی را با مسائل شهودی و عرفانی و ذوقی خلط نمیکرد. و همینجا است که او را «نماد عقلانیت» مینامیم: او انبوه اشکالات به اخباریها را با این جمله بیان میکند که اگر حکم عقل را پس از شناخت امام باطل کنند، «ابطل التوحید و النبوة و الامامة و سائر المعارف الدینیة» خواهد بود ، یعنی در حقیقت توحید و نبوت و امامت را باطل کردهاند. جمالی زاده ادامه داد: او خود معتقد بود بزرگترین خدمت ملاصدرا این است که «روش فکری» را با «اشراق باطنی و شهود قلبی» جمع کرد و هر دو را با شرع انور تطبیق داد؛ و این سه منبع از یک سرچشمه مبدأ میگیرند و هر یک دیگری را تأیید و تقویت میکند. اگر عقل و شهود و شرع یک سرچشمه دارند، پس «جهاد» هم باید هم با برهان دفاعپذیر باشد و هم با سلوک. استاد سطح سه این مدرسه در بیان برهان اول علامه در بحث جهاد و عقلانیت جهاد گفت: جهاد فطری است، نه خشونتورزی. علامه در «بحث اجتماعی» ذیل آیات بقره مینویسد: «پس هر قتالی در حقیقت دفاع است، حتی بهانۀ فاتحین و کشورگشایان هم همین دفاع است اول براى خود نوعى حق مثلا حق حاكميت و يا لياقت قيموميت بر ديگران و يا فقر و تنگى معيشت و يا كمبود زمين و امثال آن براى خود فرض مىكند، و آن گاه در مقام دفاع از اين حق فرضى بر مىآيد، و وقتى از آنان سؤال مىشود: چرا به مردم حمله مىكنى و خونها مىريزى، و در زمين فساد راه مىاندازى؟ و چرا حرث و نسل را تباه مىكنى؟ در پاسخ مىگويد از حق مشروعم دفاع مىكنم.»؛ و نتیجه میگیرد: «دفاع از حقوق انسانیت حقی است مشروع و فطری و فطرت، حق تصرف را بدون حق دفاع تمام نمیداند؛ و انسان بهجای شاخ و چنگال، «مسلح به شعور فکری» است که در راه دفاع از خود موجودات دیگر را به خدمت میگیرد. و مهمترین حقوق انسانیت، قوانین دینی است که بر اساس توحید تشریع شده است وی در بیان برهان دوم گفت: جهاد، آخرین حلقۀ یک فرآیند سهمرحلهای است. علامه مراحل دعوت را سهگانه میشمارد: دعوت زبانی، کنارهگیری، و توسل به زور که همان جهاد اسلامی است؛ و تأکید میکند مرتبۀ اول لازمه دو مرحلۀ دیگر است، چنانکه سیره پیامبر(ص) در هر جنگی نخست دعوت و موعظه به زبان بود. «دفاع یا قتال آخرین وسیله دفاع است وقتی به آن متوسل میشوند که راههای دیگر به نتیجه نرسد، مانند آخرین دواء که همان داغ کردن است». و از همین روست که تهمت «اسلام دین زور و شمشیر است» را «یکی از سخنان بسیار نادرست» میخواند. و میگوید جهاد «به ملاک زورمداری نیست... بلکه به ملاک حقمداری است و اسلام به این جهت جهاد را رکن شمرده تا حق را زنده کرده و از نفیسترین سرمایههای فطرت یعنی توحید، دفاع کند». جمالی زاده ادامه داد: پس در مکتب علامه، جهاد هم «دفاع از حق انسانیت» است که با برهان قابل دفاع است و هم سلوک«جهاد با نفس و جهاد با شیطان » و افق رزمنده مؤمن روشن است: «یا شهادت است یا پیروزی»؛ و شهادت را مقدم دانسته «برای این بود که ثواب کشته شدن بیشتر و پایدارتر است»، زیرا اجر پیروزی «در خطر حبط شدن قرار دارد» وی به دو هشدار علامه اشاره کرد و گفت: هشدار اول: روح این مقاومت، توحید است که به جامعه وحدت میدهد «روح توحید در فضائل اخلاقی که این آیین بدان دعوت میکند ساری و روح اخلاق نامبرده در اعمالی که مردم را بدان تکلیف فرموده جاری است». هشدار دوم، تلخ است: «ما مسلمانان این نعمت بزرگ و لوازمی که این آزادی (یعنی آزادی عقیده توأم با تفکر اجتماعی) در بر دارد را از دست دادیم... و بدین جهت از کف نهادیم که در باره وظایفی که نسبت به خدا داشتیم کوتاهی کردیم؛ آری "إِنَّ اَللّهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتّی یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ "». استاد این نشست در پایان تاکید کرد: علامه طباطبایی به ما آموخت مقاومت دو بال میخواهد بال عقل که جهاد را دفاعی، تدریجی و حقمدار بشناسد و بال معنویت که جهاد را سلوک بداند و اجرش را خالص برای خدا بخواهد هرگاه این دو بال باشد، نتیجه پیروزی میشود؛ زیرا جامعهای که بر توحید استوار باشد «در تمامی احوال میتواند زنده بماند... چه در قوت و چه در حال ضعف» و رزمندهای که استقامتش را به نتیجه بیرونی گره نزند، «در هر حال پیروز و سعادتمند» است. |
معاون پژوهش استان گلستان خبرداد
گلستان-نشست علمی پژوهشی « نقش جهاد مقدس در استحکام اندیشه مقاومت از دیدگاه علامه طباطبایی»

به گزارش معاونت پژوهش مدرسه علمیه تخصصی الزهرا(س) گرگان در راستای ویژه برنامه بزرگداشت علامه طباطبایی(ره) «نماد عقلانیت و معنویت» پیش نشست علمی با عنوان « نقش جهاد مقدس در استحکام اندیشه مقاومت از دیدگاه علامه طباطبایی» در این مدرسه در تاریخ 25 آبان ماه 1405 برگزار گردید.