به گزارش معاونت پژوهش مدرسه علمیه تخصصی جامعة النور شیراز، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر علی رحیمی در کارگاه تخصصی طرح‌نامه نویسی ویژه طلاب رشته کلام اسلامی سطح سه و چهار، با تبیین مراحل مختلف فرایند پژوهش، بر ضرورت کسب مهارت‌های علمی، انتخاب آگاهانه موضوع، تسلط بر منابع و پرورش توانایی نگارش علمی تأکید کرد.
دکتر رحیمی با اشاره به اینکه پایان‌نامه صرفاً فعالیتی برای ارائه و دفاع از یک اثر علمی نیست، اظهار داشت: هدف اصلی از تدوین پایان‌نامه، پرورش پژوهشگری توانمند و مستقل است که بتواند مسئله‌ای را به درستی شناسایی کند، منابع مرتبط را بشناسد، اطلاعات را تحلیل و دسته‌بندی کند و یافته‌های خود را با قلم خویش ارائه دهد.
ایشان علاقه و دغدغه علمی پژوهشگر را از مهم‌ترین معیارهای انتخاب موضوع دانست و تناسب موضوع با توان علمی، مهارت‌های پژوهشی، سطح تحصیلی، دسترسی به منابع و ظرفیت زمانی پژوهشگر را ضروری برشمرد. و بر اهمیت انتخاب استاد راهنمای برخوردار از دقت علمی و تسلط بر روش تحقیق تأکید کرد و یادآور شد که گستره موضوع باید به‌گونه‌ای باشد که نه بیش از اندازه محدود و مقاله‌وار و نه بیش از حد کلی و گسترده باشد.
استاد حوزه و دانشگاه در ادامه، با اشاره به راه‌های مختلف موضوع‌یابی، بررسی پایان‌نامه‌ها و مقالات پیشین، مراجعه به پایگاه‌های علمی از جمله ایرانداک و شناسایی نیازهای پژوهشی دستگاه‌ها و نهادهای اجرایی را از جمله مسیرهای دستیابی به موضوعات مناسب پژوهشی معرفی کرد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های هوش مصنوعی در فرایند پژوهش، استفاده از این فناوری را برای شناسایی کلیدواژه‌ها، یافتن منابع اولیه، دسته‌بندی مباحث و پیشنهاد ساختار تحقیق مفید دانست؛ اما تأکید کرد که خروجی‌های هوش مصنوعی باید با دقت علمی ارزیابی و اعتبارسنجی شوند.
عضو هیئت علمی گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه شیراز، با هشدار نسبت به آسیب‌هایی استفاده غیراستاندارد از هوش مصنوعی همچون ارجاعات نادرست، معرفی منابع غیرواقعی و کاهش تفکر مستقل، تصریح کرد: پژوهشگر نباید نگارش بخش‌های مختلف پایان‌نامه، از جمله مقدمه، بیان مسئله و فصل‌های تحقیق را به‌صورت غیرنقادانه به هوش مصنوعی واگذار کند؛ بلکه باید بر محتوای پژوهش تسلط داشته و مسئولیت علمی مطالب ارائه‌شده را بر عهده بگیرد.
ایشان در بخش دیگری از سخنان خود، پرورش قلم پژوهشگر را از ضرورت‌های اساسی فعالیت علمی دانست و با تأکید بر اینکه نگارش علمی نیازمند تمرین، مطالعه و بازنویسی مستمر است، خاطرنشان کرد: پژوهشگر باید پس از فهم دقیق مطالب منابع، آن‌ها را با بیان و قلم خود بازپردازی کند و در موارد استفاده از نقل‌قول مستقیم، عبارات را به‌روشنی مشخص کرده و ارجاع دقیق ارائه دهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر رحیمی همچنین بر ضرورت رعایت امانت‌داری علمی و پرهیز از سرقت ادبی تأکید کرد و یادآور شد که صرف گردآوری مطالب، به معنای انجام پژوهش نیست؛ بلکه پژوهش علمی مستلزم مطالعه دقیق، دسته‌بندی، تحلیل و ارائه منسجم یافته‌هاست و پژوهشگر باید منابع مورد استناد خود را به‌درستی مطالعه کرده باشد و بتواند درباره محتوای آن‌ها توضیح علمی ارائه دهد.
در ادامه کارگاه، وی به مراحل مطالعه و گردآوری اطلاعات پس از تصویب موضوع پرداخت و تبیین کرد که پژوهشگر برای تدوین طرح اجمالی و تفصیلی، باید مطالعات مقدماتی کافی داشته باشد تا بتواند ضرورت و اهمیت تحقیق، مسئله اصلی و ساختار پیشنهادی آن را به‌درستی تبیین کند.
دکتر رحیمی یکی از آسیب‌های مرحله مطالعه را دورشدن از مسئله اصلی پژوهش و صرف وقت برای مطالب جذاب اما نامرتبط دانست و توصیه کرد پژوهشگران در زمان گردآوری اطلاعات، تمرکز خود را بر مطالب مرتبط با موضوع حفظ کنند.
ایشان در ادامه با اشاره به اهمیت تدوین ساختار اولیه پژوهش، بر ضرورت مشخص‌کردن محورهای اصلی، فصل‌ها و مباحث تحقیق پیش از آغاز نگارش تأکید کرد و بررسی مقالات، پایان‌نامه‌ها، کتاب‌های تخصصی و منابع اصلی را از راه‌های مؤثر برای شناسایی و تکمیل منابع پژوهش برشمرد.
عضو هیئت علمی گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه شیراز، در تشریح شیوه صحیح یادداشت برداری، بر ضرورت دسته‌بندی مطالب بر اساس ساختار پژوهش، ثبت عبارات اصلی منابع در موارد لازم و درج دقیق نشانی مطالب، به‌ویژه شماره صفحه، تأکید کرد. همچنین ثبت مشخصات کتاب‌شناختی منابع، از نکات ضروری در این مرحله عنوان شد.
وی در بخش دیگری از کارگاه، با تأکید بر اهمیت سامان‌دهی یادداشت‌ها از ابتدای فرایند پژوهش، استفاده از قابلیت‌های نرم‌افزار Word را برای تنظیم ساختار متن، عنوان‌گذاری فصل‌ها و بخش‌ها و ایجاد خودکار فهرست مطالب، جست‌وجو و جایگزینی واژگان و اصلاح یکپارچه عبارات تشریح کرد. و آشنایی با آموزش‌های کاربردی Word را از جمله راهکارهای ارتقای مهارت‌های نگارشی و تسهیل فرایند تدوین پایان‌نامه و رساله علمی دانست.
دکتر رحیمی در پایان، تأکید کرد که موفقیت در تدوین پایان‌نامه و رساله علمی، افزون بر انتخاب موضوع مناسب و بهره‌مندی از منابع معتبر، مستلزم تقویت مهارت‌های پژوهشی، مطالعه، یادداشت برداری، تحلیل و نگارش علمی است. وی خاطرنشان کرد که فناوری‌های نوین و ابزارهای هوشمند زمانی می‌توانند به ارتقای کیفیت پژوهش کمک کنند که در کنار آن، تسلط علمی و توانمندی پژوهشی محقق به کار گرفته شود.
