دبیر خانه همایش ملی هوش مصنوعی خانواده و تعلیم و تربیت(مدرسه علمیه تخصصی فاطمیه گرمسار) از برگزاری نوزدهمین پیش نشست این همایش با همکاری مدارس علمیه استان خوزستان و بسیج فضای مجازی استان سمنان، تحت عنوان «اجوسایبرنتیک و ظرفیت‌های آن در نظام تعلیم و تربیت» با ارائه دکتر کاظم فولادی قلعه عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و سرپرست آزمایشگاه پژوهشی فضای سایبر دانشگاه تهران، خبر داد.
در این نشست تخصصی، سایبرنتیک به‌عنوان دانشی میان‌رشته‌ای و ناظر به سازوکارهای ارتباط، اطلاعات و کنترل معرفی شد؛ دانشی که می‌تواند افق‌های تازه‌ای برای تحلیل نسبت آموزش، حکمرانی و فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، پیش روی پژوهشگران قرار دهد.
دکتر فولادی در این ارائه، با تبیین جایگاه سایبرنتیک در میان علوم نوین، به خاستگاه و گستره مفهومی آن پرداخت و توضیح داد که این دانش را نباید صرفاً به حوزه فناوری و مهندسی محدود کرد؛ بلکه سایبرنتیک از ابتدا با مسئله کنترل،، هدایت و تنظیم نظام‌ها ارتباط داشته و در تحلیل پدیده‌های انسانی و اجتماعی نیز ظرفیت‌های مهمی دارد.
به گفته وی، ریشه واژه سایبرنتیک به زبان یونانی به معنای سکانداری و راهبری بازمی‌گردد؛ مفهومی که در سنت فلسفی نیز با هنر اداره و حکمرانی پیوند داشته است، در دوران معاصر، نوربرت وینر با صورت‌بندی علمی این حوزه، نقش ارتباطات و کنترل را در شکل‌گیری و تنظیم نظام‌ها برجسته کرد.
وی در ادامه، ساختار یک نظام سایبرنتیکی را بر پایه ارتباط میان «اطلاعات»، «ارتباطات»، «محاسبات» و «کنترل» تشریح کرد و اطلاعات را محور اصلی این نظام دانست؛ زیرا فرایند کنترل برای تصمیم‌گیری و هدایت، به دریافت و پردازش اطلاعات وابسته است، بر این اساس، ارتباطات وظیفه انتقال اطلاعات و محاسبات وظیفه پردازش آن را بر عهده دارند و هوش مصنوعی نیز از این منظر، در حوزه محاسبات قرار می‌گیرد؛ حوزه‌ای که بخشی از وظایف پردازشی و محاسباتی انسان را به ماشین واگذار می‌کند.
این پژوهشگر حوزه سایبر در بخش دیگری از سخنان خود، به تمایز میان دو رویکرد در علوم سایبری پرداخت و با معرفی اصطلاحات «ایکس‌سایبرنتیک» و «سایبر‌ایکس»، بر تفاوت میان استفاده از ابزارهای سایبری و بهره‌گیری از منطق سایبرنتیکی برای اعمال کنترل و حکمرانی تأکید کرد، وی در این چارچوب، «اجوسایبرنتیک» (Edu-cybernetics) را از «سایبر اجوکیشن» (Cyber-education) متمایز دانست؛ به این معنا که سایبر اجوکیشن بیشتر به استفاده از ابزارهایی مانند کلاس‌های مجازی و نرم‌افزارهای آموزشی در فرایند یادگیری اشاره دارد، درحالی‌که اجوسایبرنتیک به تحلیل سازوکارهای کنترل، هدایت و حکمرانی در حوزه تعلیم و تربیت می‌پردازد.
دکتر فولادی با تشریح جایگاه آموزش در چارچوب اجوسایبرنتیک بیان کرد که آموزش و پرورش را می‌توان هم به‌عنوان عاملی اثرگذار بر جامعه و هم به‌عنوان عرصه‌ای تحت تأثیر نیروهای مختلف از جامعه تحلیل کرد، از یک سو، نظام آموزشی بر اقتصاد، ساختارهای شغلی، هویت فرهنگی و میزان مشارکت اجتماعی و سیاسی تأثیر می‌گذارد و از سوی دیگر، خود از سیاست‌های دولت‌ها، قوانین و برنامه‌های درسی، نهادهای بین‌المللی و نهادهای دینی تأثیر می‌پذیرد.
وی بر همین اساس، تعلیم و تربیت را صرفاً فرایندی برای انتقال دانش یا مجموعه‌ای از فعالیت‌های آموزشی ندانست، بلکه آن را عرصه‌ای مهم در شکل‌گیری قدرت اجتماعی و اعمال حکمرانی معرفی کرد؛ عرصه‌ای که در آن، جهت‌گیری‌های آموزشی می‌توانند در حفظ نظم موجود یا ایجاد زمینه‌های تحول اجتماعی نقش‌آفرین باشند.
سرپرست فضای سایبر دانشگاه تهران در جمع‌بندی مباحث خود، با تأکید بر اهمیت راهبردی آموزش و پرورش، خاطرنشان کرد که این حوزه را نمی‌توان متغیری حاشیه‌ای و مستقل از مناسبات قدرت در نظر گرفت، از این منظر، شناخت سازوکارهای کنترل و جریان اطلاعات در نظام آموزشی، برای سیاست‌گذاری و بازطراحی فرایندهای یادگیری در عصر هوش مصنوعی اهمیت ویژه‌ای دارد.
دراین نشست، اجوسایبرنتیک به‌عنوان چارچوبی برای نگاه سیستمی و همه‌جانبه به تعلیم و تربیت مورد توجه قرار گرفت؛ رویکردی که با تأکید بر جریان اطلاعات، سازوکارهای کنترل، دقت مفهومی و بهره‌گیری از زبان ریاضیات، می‌تواند زمینه‌ای برای بازاندیشی در نظام آموزشی و بررسی عمیق‌تر نسبت میان فناوری، قدرت و تربیت در جهان معاصر فراهم کند.
برگزاری این نشست تخصصی فرصتی برای طرح رویکردهای میان‌رشته‌ای و گسترش گفت‌وگوهای علمی درباره پیامدهای هوش مصنوعی و ضرورت بازنگری در مبانی و ساختارهای حاکمیتی نظام تعلیم و تربیت فراهم آورد.
