دومین جلسه کارگاه پژوهشی «مرگ و تدفین در اسلام و ادیان» روز چهارشنبه ۱۵ مهرماه، ساعت ۷:۳۰ صبح با حضور جمعی از طلاب و اساتید مدرسه علمیه فاطمیه سلام‌الله‌علیها نجف‌آباد و با همراهی معاونت پژوهش برگزار شد.
در این جلسه، محتوای تصویری و مجازی ارائه‌شده توسط حجت‌الاسلام والمسلمین حامد نیازی پخش شد. این کارگاه در ادامه سلسله کارگاه‌های تطبیقی «اسلام و ادیان» برگزار می‌شود و تلاش دارد با بررسی تطبیقی باورها، نگرش‌ها و مناسک مرتبط با مرگ و تدفین در ادیان و جریان‌های مختلف، زمینه تقویت نگاه تحلیلی و پژوهشگرانه طلاب را فراهم کند.
در این جلسه، موضوع «وجود نفس و روح و تجرد نفس» مورد بررسی قرار گرفت و سه دسته دلیل عقلی و فلسفی، نقلی و تجربی برای اثبات حقیقتی فراتر از بُعد مادی انسان مطرح شد. همچنین تجربیات نزدیک به مرگ و گزارش‌های افراد از این تجربه‌ها مورد توجه قرار گرفت و درباره امکان استفاده از این گزارش‌ها به عنوان شواهد تجربی در مباحث اعتقادی و کلامی بحث شد. در ادامه نیز دیدگاه‌های مخالف و نقدهایی که برخی روان‌شناسان و دانشمندان نسبت به این تجربیات مطرح کرده‌اند، مورد اشاره قرار گرفت و بر ضرورت بررسی دقیق ادعاها و شواهد در مسیر دستیابی به باور صحیح تأکید شد.
بخش دیگری از این جلسه به رابطه میان «باورها و مناسک» اختصاص داشت. در این بخش تبیین شد که رفتارها و آیین‌های هر قوم و دین، ریشه در جهان‌بینی و باورهای آنان دارد و نوع نگاه انسان به مرگ، روح و زندگی پس از مرگ می‌تواند شیوه مواجهه او با متوفی و آیین‌های تدفین را شکل دهد. در همین راستا، نمونه‌ای از آیین‌های تدفین در منطقه‌ای از اندونزی و باورهای مرتبط با نگهداری اجساد، مراسم تدفین و آیین‌های مربوط به انتقال روح به عالم دیگر برای طلاب مطرح و تحلیل شد.
در بخش پژوهشی برنامه، خانم قیصری‌نیا، معاون پژوهش مدرسه، با ایجاد فضای پرسشگری از طلاب خواستند هنگام مشاهده و شنیدن مباحث، صرفاً شنونده نباشند، بلکه نسبت میان «ادعا، دلیل و شاهد» را مورد توجه قرار دهند و درباره مطالب مطرح‌شده با نگاه پژوهشی بیندیشند. همچنین با طرح پرسش‌هایی مانند «آیا هر تجربه‌ای می‌تواند یک دلیل علمی محسوب شود؟» و «آیا برای اثبات یک باور، صرفاً داشتن گزارش کافی است یا نیازمند بررسی و ارزیابی شواهد هستیم؟» طلاب را به تحلیل و ارزیابی مطالب دعوت کردند.
همچنین در بررسی آیین‌های تدفین، بر اهمیت توجه پژوهشگر به باورهای پشت رفتارها تأکید شد؛ به این معنا که در مطالعه تطبیقی ادیان، نباید صرفاً یک آیین را مشاهده و درباره آن قضاوت کرد، بلکه لازم است ریشه‌های اعتقادی و جهان‌بینی شکل‌دهنده آن رفتار نیز مورد بررسی قرار گیرد.
در پایان، برای تقویت روحیه پژوهشگری، از طلاب خواسته شد بر روی برگه، یک ادعای مهم مطرح‌شده در جلسه، یک سؤال یا ابهام ایجادشده در ذهن و یک موضوع یا مسئله پژوهشی قابل استخراج از مباحث را یادداشت کرده و به معاونت پژوهش تحویل دهند. این فعالیت با هدف تمرین مهارت «تبدیل یک مطلب علمی به سؤال و مسئله پژوهشی» انجام شد تا طلاب ضمن بهره‌مندی از محتوای علمی کارگاه، به صورت عملی با فرآیند پرسشگری و مسئله‌یابی پژوهشی نیز تمرین کنند.
این جلسه با تأکید بر اهمیت داشتن نگاه دقیق، پرسشگر و تحلیلی در مطالعه ادیان و باورهای مختلف به پایان رسید و مقرر است مباحث این کارگاه در جلسات آینده با بررسی نمونه‌های بیشتری از باورها و آیین‌های مرتبط با مرگ و تدفین در ادیان و فرهنگ‌های مختلف ادامه یابد.
