در این پیش نشست علمی حجت الاسلام والمسلمین امیر مهاجر میلانی استادیار پژوهشکده زن وخانواده به ارائه نظرات خویش در این موضوع پرداخت.
وی گفت: جنسیت به عنوان یک عامل غیرمعرفتی می‌تواند ناخودآگاه در پیش‌فرض‌ها، پیش‌فهم‌ها و جهان‌بینی فقیه رسوب کرده و بر کیفیت و خروجی استنباط احکام اثر بگذارد؛ پدیده‌ای که نیازمند خودآگاهی روش‌مند است. هدف محوری در این چارچوب تحلیلی، حرکت از «اجتهاد ذهنی» (که در آن فقیه به دور از عینیات جامعۀ پیرامونی و صرفاً با اتکا به ذهنیت‌های فردی تصمیم می‌گیرد) به سمت «اجتهاد عینی» از طریق شناخت دقیق و مهار این سوگیری‌های پنهان می باشد.
میلانی گفت: یکی از نکات کلیدی تفکیک میان دو رویکرد در مواجهه با حضور زنان در عرصۀ اجتهاد و موضوع‌شناسی است؛ رویکردی که حضور زن را صرفاً به معنای افزودن یک «ذهنیت زنانه» به منطق استنباط بداند، ناکافی و آسیب‌پذیر می باشد.
وی ادامه داد: جایگزین کردن صرف یک سوگیری با سوگیری دیگر گرهی از کار فروبستۀ اجتهاد نمی‌گشاید، بلکه آنچه موجه و کارآمد است، «بهره‌گیری از تجربه، زیست‌جهان و منظر زنان برای فهم دقیق‌تر واقعیت، موضوع‌شناسی و گسترش افق دید فقیه» می باشد. در همین راستا، پیشنهاد محوری و راهبردی ، طرح ایدۀ «اجتهاد دوجنسیتی» است؛ رویکردی که بر خودآگاهی فقیه نسبت به منظر جنسیتیِ خود و ضرورتِ سنجش متقابل منظرها تأکید دارد.
استاد این نشست مکانیسم پیشنهادی برای این مدل را، پدیدۀ «کسر و انکسار» میان نگاه‌های مختلف جنسیتی و اتخاذ یک نگاه نظام‌مند به مسائل مستحدثه عنوان کرد تا از تک‌بعدی‌نگری در فرآیند صدور احکام جلوگیری شود.
وی گفت: معیار نهایی و صراط مستقیم در این تعامل و سنجش منظرها، تحقق عدالت واقعی و کشف ارادۀ شارع، در بستر تحولات اجتماعی است.
استاد میلانی ایده‌های مطروحه را از سطح نظری خارج کرده و به‌صورت محورهای مشخص پژوهشی و مؤلفه‌های عملیاتی برای محققان و پژوهشگران حوزه‌های علمیه تدوین و ارائه کرده است که انتشار این چارچوب تحلیلی می‌تواند گامی مؤثر در جهت پویایی فقه، پاسخگویی به مسائل نوپدید اجتماعی و ارتقای کارآمدی نظام اجتهاد در حوزه‌های مرتبط با حقوق و جایگاه زنان به شمار رود.
معیار نهایی و صراط مستقیم در این تعامل و سنجش منظرها، تحقق عدالت واقعی و کشف ارادۀ شارع، در بستر تحولات اجتماعی است.
