به گزارش پایگاه خبری و رسانهای حوزه علمیه خواهران، حجت السلام و المسلیمن سید زین العابدین رشید کوهستانی، استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم و استاد تخصصی شیعه شناسی حوزه علمیه قم، در نشست علمی-تخصصی با موضوع «تحلیل ساختاری زمینه های شکل گیری صلح امام حسن(علیه السلام) و تبیین پاسخ های علمی به ادعاهای ناصواب» اظهار کرد: در پژوهشی که با محوریت کتاب «صلح الحسن(ع)» اثر شیخ راضی آلیاسین و با تکیه بر تحلیلهای راهبردی حضرت آیتالله خامنهای در کتاب «دو امام مجاهد» انجام شده، ابعاد جدیدی از این رخداد سرنوشتساز روشن شده است.
وی بیان کرد: بر اساس تحلیلهای ارائه شده، صلح امام حسن(ع) از دشوارترین حوادث تاریخ اسلام است. امام خامنهای(مدظلهالعالی) در این باره میفرمایند: «من معتقدم امام حسن مجتبی شجاعترین چهره تاریخ اسلام است؛ چون شجاعت واقعی این است که انسان بر طبق مصلحت فکر و ایدئولوژی خود اقدام کند، اگرچه کسی نفهمد.»
حجت السلام و المسلیمن رشید کوهستانی گفت: در این تحلیل، صلح امام مجتبی(ع) نه یک تصمیم انفعالی، بلکه دیدبانی اسلام و حفاظت از میراث نبوی دانسته شده است؛ به گونهای که اگر این صلح نبود، واقعه کربلا و تداوم نهضت هاشمی در برابر امویان محقق نمیشد و آنچه از اسلام باقی میماند، «اسلام معاویهای» بود.
وی ادامه داد: گزارش مذکور با بررسی دقیق ساختار اجتماعی کوفه در آستانه امامت امام حسن(ع)، بیثباتی این شهر را یکی از عوامل اصلی تن دادن به صلح برمیشمارد. مرحوم شیخ مفید، اصحاب امام را به پنج گروه تقسیم کرده که در میان آنان، طیف «طمعکاران و مادیگرایان» پررنگتر از سایر گروهها بودهاند. ساختار قبیلهای کوفه، حضور طیفهای نفاق، و وجود نیروهای متزلزل (عوامالناس) باعث شده بود که امام عملاً در محاصرهای از «بیبصیرتی» قرار گیرد.
همچنین افزود: با اشاره به اقدامات معاویه، از او به عنوان استاد «جنگ شناختی» یاد میکند. استفاده از ابزارهایی نظیر:
شایعهسازی سازمانیافته: پخش اخبار دروغین از پذیرش صلح توسط امام برای متزلزل کردن سپاهیان.
تطمیع و نفوذ: خرید وجدان فرماندهان و جاسوسی در قلب دستگاه امامت.
عملیات روانی: ایجاد سایه جنگ برای وادار کردن رقیب به پذیرش شروط.
این پژوهش با تطبیق شرایط آن دوران با تحولات رسانهای معاصر، تأکید میکند که مشابهت این عملیات روانی با جنگهای رسانهای امروز (نظیر جنگهای شناختی پس از درگیریهای نظامی اخیر) نشان میدهد که معاویه چگونه با مدیریت افکار عمومی، «هزینهی جنگ» را برای امام غیرقابلتحمل کرد.
استاد حوزه علیمه قم گفت: امام حسن(ع) در پاسخ به اعتراضاتی که به صلح ایشان میشد، صریحاً فرمودند که این صلح برای «حفظ جان شیعیان» بوده است. اسناد نشان میدهد که امام تنها به این دلیل تن به پیمان داد که اگر این کار انجام نمیشد، شیعیان در زمین باقی نمیماندند.
متن صلحنامه نیز گواه آن است که امام با شروطی دقیق، حاکمیت معاویه را به رسمیت نشناخت؛ بلکه آن را به عنوان یک «هُدنه (آتشبس مشروط)» مدیریت کرد. شروطی مانند:
۱. عدم تعیین جانشین توسط معاویه (بازگشت حکومت به شورای مسلمانان).
۲. امنیت جانی شیعیان و خاندان پیامبر(ص).
۳. ضرورت عمل به کتاب خدا و سنت پیامبر(ص) توسط حاکم وقت.
در پایان بیان کردند: این تحلیل ساختاری تأکید میکند که صلح امام حسن(ع) نمونه اعلای «عقلانیت سیاسی» در زمانه «فقدان قدرت اجتماعی» است. این واقعه نشان میدهد که چگونه یک رهبر الهی با «نرمش قهرمانانه»، جلوی نابودی کامل جریان حق را گرفت و با افشای ماهیت واقعی حکومت معاویه، زمینهساز حماسهی جاویدان عاشورا شد.
