پژوهش حاضر به بررسی راهکارهای ابناءالرضا (علیهمالسلام) ـ امام جواد، امام هادی و امام عسکری (علیهمالسلام) ـ در مواجهه با مصادیق فرهنگ جاهلیت در عصر عباسی میپردازد. فرهنگ جاهلیت در این دوره نه به شکل جاهلیت پیش از اسلام، بلکه در قالبی بازتولیدشده در ساختار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خلافت عباسی ظهور یافت. استبداد سیاسی، تبعیض اجتماعی، تحریف مفاهیم دینی، دنیاطلبی، رواج خرافهگرایی و گسترش فرقههای انحرافی از مهمترین نمودهای آن بود. این پژوهش با روش توصیفیتحلیلی و بر پایه منابع تاریخی و روایی، به بررسی بسترهای شکلگیری این فرهنگ و شیوههای مواجهه ابناءالرضا (علیهمالسلام) با آن پرداخته است. یافتهها نشان میدهد که راهکارهای نظری امامان شامل تبیین معارف اصیل اسلامی، مقابله علمی با انحرافات اعتقادی از طریق مناظرات، احتجاجات و نامهنگاریها، و تأکید بر توحید، عدالت و کرامت انسانی بوده است. راهکارهای عملی نیز عبارت بودند از: تربیت شاگردان برجسته، تأسیس شبکه منسجم وکالت، نفوذ در دستگاه حکومت عباسی، احیای فرهنگ عاشورا، مبارزه با مکاتب منحرف، لعن غالیان و واقفیه، و ارائه الگوی عملی از زندگی اسلامی مبتنی بر سادهزیستی و مقاومت در برابر ظلم. نتایج پژوهش نشان میدهد که ابناءالرضا (علیهمالسلام) با رویکردی جامع، ترکیبی از روشنگری معرفتی، تربیت اخلاقی، سازماندهی اجتماعی و کنشهای سیاسی را به کار گرفتند تا در سختترین شرایط امنیتی عصر عباسی، جامعه شیعی را از انحراف حفظ کرده و زمینهساز آمادگی برای عصر غیبت گردند.
