در ابتدای جلسه، ارکان اصلی جلسه دفاع، شامل: طلبه، استاد، مدرسه برگزارکننده و متن پایاننامه یا رساله معرفی شد. سپس مراحل اداره جلسه دفاع، شامل حسن مطلع، ارائه طلبه، ارزیابی داوران، دفاعیات طلبه، دفاع استاد راهنما و مشاور و جمعبندی نهایی، تشریح شد.
در ادامه، استاد مهمترین نقاط ضعف در دفاع را در سه محور فن بیان، نحوه ارائه و محتوای پژوهش بیان کرد. از جمله این ضعفها میتوان به ارائه حفظی و غیرتحلیلی، ناتوانی در بیان روشن مسئله و نوآوری، اضطراب و از دست دادن تمرکز، پاسخ ندادن مستقیم به سؤالات داور، ناتوانی در دفاع از انتخاب موضوع، روش و منابع پژوهش، مدیریت ضعیف زمان و تسلط ناکافی بر محتوای پایاننامه اشاره کرد. همچنین ضعف در جمعبندی، نبود ارتباط منطقی میان مسئله، سؤالات، اهداف و فصلهای پژوهش، استفاده ناکافی از منابع معتبر و نتیجهگیری ضعیف یا فراتر از یافتهها از دیگر آسیبهای مطرحشده بود.
خانم زند اقطاعی در تبیین ویژگیهای یک دفاع موفق تأکید کرد: ارائه باید با بیان روشن مسئله اصلی، اهمیت آن، خلأ پژوهشی و نوآوری آغاز شود و به جای گزارش فصلها، منطق پژوهش یعنی «مسئله ←سؤال ←روش ←تحلیل ←یافته ←نتیجه» ارائه گردد. همچنین پاسخ به داور باید کوتاه، مستقیم و مستدل باشد و در برابر نقدها از حالت تدافعی پرهیز شود.
در بخش دیگری از جلسه، بر اهمیت زبان بدن، لحن مطمئن، سرعت مناسب سخن گفتن و مدیریت اضطراب تأکید شد. در پایان نیز توصیه شد طلبه بر کل پایاننامه مسلط باشد، ارائه را چند بار تمرین کند، متن اسلایدها را نخواند و زمان را بهدرستی مدیریت نماید. همچنین تأکید شد که پایان دفاع باید با بیان سه نکته روشن شود: مسئله اصلی، مهمترین یافته و نوآوری پژوهش.
در پایان، استاد نکات زیر را بهعنوان جمعبندی مورد تأکید قرار داد:
- بر پایاننامه مسلط باشید، نه فقط متن ارائه.باید بدانید چرا هر بخش را نوشتهاید و بتوانید بدون نگاه کردن به متن، درباره آن توضیح دهید.
- سه موضوع را حتماً مدنظر داشته باشید:مسئله اصلی پژوهش، مهمترین یافته و نوآوری پژوهش.
- ارائه را از قبل چند بار تمرین کنید.حداقل یک بار با زمانگیری و یک بار در حضور فردی که بتواند سؤالات چالشی از شما بپرسد.
- متن اسلایدها را نخوانید.اسلاید باید یادآور نکات اصلی باشد، نه متن سخنرانی. داور باید احساس کند شما بر مطلب مسلط هستید.
- زمان را مدیریت کنید.زمان بیشتری را به مطالب اصلی اختصاص دهید و مقدمه، تعاریف و مطالب بدیهی را کوتاه کنید.
- آرام و شمرده صحبت کنید.اضطراب معمولاً باعث تند صحبت کردن میشود. مکث کوتاه قبل از پاسخ، نشانه ضعف نیست؛ بلکه فرصتی برای فکر کردن و ارائه پاسخی دقیقتر است.
در مجموع، تأکید اصلی کارگاه بر این بود که یک دفاع موفق، تنها به داشتن پژوهشی قوی وابسته نیست؛ بلکه تسلط بر محتوای پژوهش، توان تحلیل و استدلال، ارائه منظم و هدفمند، مدیریت زمان، پاسخگویی مستدل به داور و برخورد مناسب با نقدها، همگی در موفقیت جلسه دفاع نقش دارن
