جلسه دفاع رساله طلبه سطح 4 خانم زهرا خدادادی با حضور استاد راهنما: حجت الاسلام دکتر محمدتقی اسماعیل پور، استاد مشاور: حجت الاسلام دکتر سید معصوم حسینی، استاد داور اول: حجت الاسلام دکتر محمد مهدی گرجیان و استاد داور دوم: حجت الاسلام دکتر محمدحسن زمانی برگزار شد.
سرکار خانم زهرا خدادادی در این جلسه به بررسی آرا تفسیری علامه جوادی آملی پیرامون حی متاله بودن انسان با رویکرد پاسخبه شبهات مستشرقان پرداخت. طلبه محترم در این جلسه به جایگاه انسان به عنوان موجودی خداگر و با فطرت توحیدی و در مسیر تکامل به سوی حیات متألّهانه اشاره کرد.
نویسنده با اتکا بر مبانی قرآنی، روایی، فلسفی و تفسیری رساله خود را در چهار فصل تدوین کرده است که در ابتدا به مفاهیم بنیادینی چون انسان، فطرت، تعلق و حیات پرداخته است و در فصل دوم به تامین ابعاد نظریه حی متاله میپردازد و ضمن تحلیل مبانی فلسفی و قرآنی به بررسی مولفههایی نظیر جاودانگی روح، خداخواهی فطری، اختیار و نقش عقل وی در مسیر سلوک معنوی متذکر میشود.
ایشان در فصل سوم به بررسی آثار این نظریه در بازتعریف هویت انسان و شکل گیری جامعه متألّه و تمدن اسلامی به پرداخته و در انتها با بیان تحلیل و نقد شبهات انسان شناختی مستشرقان به مواردی مانند مادی انگاری وجود انسان، نفی خداگرایی، سلب اختیار و انکار وجدان اخلاقی به این شبهات، پاسخ هایی عقلانی و وحیانی را بر اساس دیدگاههای آیت الله جوادی آملی ارائه میدهد.
مهمترین یافتههای این پژوهش نشان میدهد تحلیل آیات دارای مفاد انسانشناختی (مانند آیات مربوط به فطرت، خلافت، سجود ملائکه و نفخ روح) در آثار تفسیری جوادی آملی، پیوندی منظم و غیرانفکاک میان اصل فطرت توحیدی و سیر مراتب تأله انسان برقرار است. در این الگو، مفهوم «حیّ متألّه» بهمثابهی غایت فطرت شناخته میشود.با بررسی تطبیقی سطوح تاویل در تفسیر آیات انسانشناختی، مدلی از سهلایهی «نص»، «روحنص» و «غایتنص» بهدست آمد که در آن، حرکت تأویلی از ظاهر لفظی به باطن حکمی آیات، تابع ساختار انسانشناسی تأویلی است.از تطبیق تطورات مفهومی در تفسیر جوادی آملی با نقدهای مستشرقان (مانند آرای گلدزیهر، ریچارد بل و ایزوتسو)، شاخصی از تمایز وجودی و معرفتی انسان در نگاه تفسیری اسلامی شناسایی شد که مبتنی بر پیوستگی هستیشناسی و معرفتشناسی انسان با وحی است.
در ادامه اساتید داور ضمن تشکر از توانمندی طلبه در نگارش رساله و برطرف نمودن اشکالات جلسه پیش دفاع این موضوع را بنیادی و مهم ذکر نموده و آن را برای چاپ به کتاب تایید کردند. ضمن اینکه از این رساله تاکنون یک کرسی علمی در تاریخ 30 بهمن 1404 برگزار شده و دو مقاله علمی پژوهشی با عناوین «تأملی در مبانی تأویلی انسان شناسی قرآنی آیت الله جوادی آملی»پژوهشنامه تأویلات قرآنی دوره ۶بهار و تابستان ۱۴۰۳شماره ۱۲ به چاپ رسیده است و مقاله« تاملات تفسیری آثار نظریه حیّ متأله در اندیشه علامه جوادی آملی» با کد HB-2504-12از فصلنامه قرآن پژوهی «حکمت بالغه» گواهی پذیرش دریافت نموده است.
