کرسی علمی ـ ترویجی با عنوان «تبیین براهین حضرت ابراهیم علیهالسلام در احتجاجات توحیدی بر مبنای قرآن کریم» به صورت مجازی برگزار شد.
در این نشست، سرکار خانم فاطمه عزیزی بهعنوان ارائهدهنده، حجتالاسلام والمسلمین دکتر محمدابراهیم نتاج بهعنوان استاد ناقد و سرکار خانم صاحبه سلمانی بهعنوان مدیر علمی حضور داشتند.
در ابتدای جلسه، ارائهدهنده ضمن معرفی مقاله خود، به تبیین دیدگاه اصلی پژوهش پرداخت و با تأکید بر اینکه احتجاجات حضرت ابراهیم علیهالسلام در قرآن کریم دارای ساختاری عقلانی و قابل تحلیل منطقی است، بیان کرد: اگرچه این احتجاجات در بستر تاریخی خود و متناسب با سطح فهم مخاطبان ارائه شدهاند، اما میتوان از دل آیات قرآن، براهین عقلی و منطقی قابل استخراج را نیز شناسایی و تحلیل کرد.
وی همچنین با اشاره به آیات مرتبط، تلاش کرد نشان دهد که روشهای بهکاررفته در دعوت انبیا، صرفاً محدود به موعظه نبوده، بلکه شامل استدلال و اقناع عقلانی نیز بوده است.
عزیزی در ادامه، با بررسی نمونههایی از احتجاجات حضرت ابراهیم علیهالسلام، به تحلیل براهین مطرحشده پرداخت و تأکید کرد که این براهین، هرچند با استفاده از امور محسوس و قابل درک برای عموم مردم بیان شدهاند، اما قابلیت صورتبندی منطقی و فلسفی را نیز دارند.
در بخش نقد، حجتالاسلام والمسلمین دکتر نتاج ضمن تقدیر از تلاش علمی ارائهدهنده، به برخی نکات محتوایی و روشی اشاره کرد. وی با تأکید بر ضرورت انتخاب موضوعات نو در کرسیهای علمی، پیشنهاد داد که پژوهشها حتیالامکان به موضوعات کمتر پرداختهشده اختصاص یابد.
وی همچنین به یکی از نکات محوری مقاله اشاره کرد و گفت: تفکیک میان «حکمت نظری» و «حکمت عملی» در تحلیل براهین حضرت ابراهیم علیهالسلام ضروری است و به نظر میرسد بخشی از مباحث مطرحشده در مقاله، بیش از آنکه در حوزه حکمت نظری قرار گیرد، ناظر به حکمت عملی و شیوههای رفتاری و اقناعی در مقام دعوت باشد.
استاد ناقد در ادامه افزود: رفتار حضرت ابراهیم علیهالسلام در مواجهه با مخاطبان، صرفاً ارائه یک استدلال صوری نیست، بلکه نوعی تدبیر عملی در هدایت مخاطب و ایجاد زمینه پذیرش حق است. از اینرو، تحلیل این رفتارها در چارچوب حکمت عملی، میتواند فهم دقیقتری از روشهای تبلیغی انبیا ارائه دهد.
وی همچنین به برخی نکات پژوهشی از جمله ضرورت ارجاع به منابع اصلی بهجای منابع واسطه و دقت در استدلالسازی منطقی اشاره کرد و آن را از الزامات نگارش علمی دانست.
در ادامه، ارائهدهنده در پاسخ به نقدها ضمن قدردانی از نکات مطرحشده، توضیح داد: در بخش مفهومی پایاننامه، تفکیک حکمت نظری و عملی مورد توجه قرار گرفته است، اما در این مقاله تمرکز اصلی بر حکمت نظری و امکان استخراج براهین عقلی از آیات قرآن بوده است.
وی تأکید کرد که هدف اصلی پژوهش، اثبات این نکته است که آیات قرآن کریم علاوه بر جنبههای هدایتی، ظرفیت تحلیل عقلانی و استدلالی نیز دارند.
استاد عزیزی همچنین در خصوص برخی اشکالات مطرحشده، از جمله نحوه بیان برخی عبارات و ارجاعات، توضیحاتی ارائه داد.
در پایان این نشست، مدیر علمی جلسه ضمن جمعبندی مباحث، اظهار داشت: محور اصلی بحث، بررسی این مسئله بود که احتجاجات حضرت ابراهیم علیهالسلام را چگونه میتوان در قالب براهین منطقی و در چارچوب حکمت نظری تحلیل کرد.
وی افزود: ارائهدهنده در این پژوهش تلاش کرده است با استخراج چند نمونه از براهین قرآنی، این ظرفیت را نشان دهد.
