پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

آیت الله سید منذر حکیم، رئیس پژوهشکده النظریه النبویه و استاد خارج فقه از کشور عراق :

مقاومت امروز ما نشئت گرفته از یک حرکت تاریخی قوی و ممتد از امامان معصوم ماست و نشان دهنده این است که خداوند نقشه راهی برای چیره شدن عدل و حق در جهان مطرح کرده است.

به تعبیر دعای ندبه خداوند چرا ، چگونه و به چه دلیلی اولیای خود را انتخاب کرده و آنها را در این مسیر هدایت گری با امکانات لازم مجهز نموده است.

همچنین آنها در این مسیر چگونه از دنیا چشم پوشی نموده و فقط برای دریافت آنچه خداوند برای آنها درنظر گرفته است حاضر شده و تجلی اسما حسنی الهی شده اند.

به این ترتیب دعای ندبه حرکتی منظم و برنامه ریزی شده از آغاز بشریت تا قیام موعود را به ما نشان داده و در این دوران نیز ، وظایف هرکدام از ما در پاسداری از این جبهه را مشخص گردانیده است.

همچنین بحث ولایت و مقاومت از هم انفکاک ناپذیر بوده و در این مورد میتوان از ایده رهبر شهید و امام صدر در کتب انسان ۲۵۰ ساله از رهبری و اهل البیت: تنوع ادوار و وحده هدف از  شهید محمدباقر صدر که در ۱۴ جلد با عنوان اعلام الهدایه شرح داده شده و ترجمه فارسی آن پیشوایان هدایت استفاده نمود.

  در مقدمه اعلام الهدایه بحث مهم فهم ولایت ، روش فهم آن از قران و الزامات ولایت در مسیر تحقق آرمان های اسلام ذکر شده است که میتوان در مساله ولایت به آن رجوع کنید.

همچنین به متن زیارت جامعه کبيره از امام هادی علیه السلام که در جلد ۱۲ اعلام الهدایه هم آمده و ولایت را به طور کلی تبیین نموده است رجوع کنید.

حجت الاسلام والمسلمین دکتر احمد رهدار ، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم و رئیس مؤسسه فتوح اندیشه از ایران :

ایشان تقریری از وضعیت جهان اسلام کنونی در سده اخیر و نسبت آن با مساله ولایت و ولایت فقیه بیان نمودند.

جهان اسلام کنونی از ۱۰۰ سال قبل یتیم شده است یعنی از زمان پروژه لغو خلافت و زمان مصطفی کمال آتاتورک در ترکیه که روزگاری مرکز امپراطوری عثمانی بود.

بعد از آن جهان اسلام کنونی این تصویر را پذیرفت که از مهم ترین اتفاقات سیاسی دینی  بوده چراکه خلیفه در جهان اسلام کنونی به لحاظ جایگاه دینی همان جایگاه امام معصوم در اندیشه شیعه را داشته و در کل نماد هویتی جهان اسلام سنی محسوب میگردد.

تصویر اینکه اهل سنت خلیفه را رد نموده آنهم نه بخاطر فشار شیعه و غرب بلکه توسط انتخاب خود سنی ها مانند این است که مراجع تقلید جهان تشیع در قم و نجف بیانیه دهند که ما برای ادامه حرکت در تاریخ به امام معصوم نیاز نداریم و عجیب تر اینکه شیعه ها نیز ان را قبول کنند.

البته اهل سنت به سرعت متوجه این تصویر غلط شدند و تلاش ها برای احیای خلیفه آغاز شد که البته تا امروز جواب نداده است.

از قدیمی ترین تلاش های اخوان المسلمین تا تلاش های اردوغان برای احیای خلافت همه امروزه در حال رخ دادن است. اما مجموعه قرائن نشان دهنده موفقیت در این زمینه نیست.

یکسری اندیشمندان سنی قائل شدند که در حال حاضر دو راه در اینده پیش روی آنهاست :

۱- ادامه این وضعیت که کمالیسیم است و به زودی ته مانده هویت سنت را نیز به باد خواهد داد و یا در هویت هژمون (هویت غرب در جهان سنت ) منحل خواهند شد.

۲. یا اینکه  آن فردی را که در جهان شیعه مدعی ولی امر مسلمین بودن است را خلیفه محسوب کنیم.

بررسی این نظر از لحاظ مبانی :

برخی معتقدند در مبانی مشکلی وجود ندارد که  فقیه شیعه خلیفه شود و با قاعده الحکم لمن غلب ، حکومت باید در اختیار کسی باشد که غلبه کرده و در حال حاضر ایران حکومتش غلبه داشته پس ولی فقیه آن ، خلیفه جهان سنت نیز هست.

لذا عده ای قایل شدن که میشود با کمی مسامحه و توسعه در ادله مبانی سنت ، فقیه شیعه را خلیفه کرد . دکتر طه عبدالرحمن مغربی در کتاب ۳ جلدی خود این مساله را قائل شده است.

یه عده هم معتقدند این قضیه با مبانی سنت جور در نمی آید ولی بهتر از احیا نشدن خلافت و یا هضم شدن در فرهنگ غرب است و گاهی مبانی اجازه چنین کاری را نخواهد داد اما در شرایط اضطراری میتوان به کاری خلاف مبانی تن داد.

این عقیده در پاکستان، مالزی، شمال غرب افریقا و.. نظریه پرداز دارد مانند دکتر طه جابر العلوانی ، عبدالرحمن مغربی ، قاضی هنینه لبنانی و...

به هر حال عده ای با بيانات متفاوت پذیرفته اند که هم شانا (این مساله خلاف مبانی سنت نیست) و هم شخصا (این مساله خلاف مبانی  سنت هست ولی در حال حاضر چاره ای نیست) خلیفه جهان اسلام ولی فقیه شیعه باشد.

در سالهای اخیر یکی از علمای معاصر دکتر ذبیح الله نعیمیان کتابی به نام خلافت ولی فقیه نوشته اند و به عنوان عالم شیعه همین بحث را مطرح کرده و اثبات نموده اند.

چند وقت اخیر بخصوص از طوفان الاقصی به بعد ، این بحث را از لایه نخبگان ، به میان مردم عوام آمد.

ما یک میلیارد و ششصد میلیون مسلمان داریم که فقط ۳۰۰ میلیون آن شیعه و یک میلیارد و سیصد میلیون آن سنت هستند.

در تمام این مدت اهل سنت نظارگر ظلم های ۷ میلیون یهودی با مردم سنت غزه بودند اما کاری نکردند! چراکه حاکمان و عالمان انها به غرب وابسته اند..

اما در این بین کشور ایران و حزب الله لبنان شیعه برای مردم سنت غزه دفاع موثر کردند و همین باعث شد که مردم عوام سوال کنند چرا نباید ولی فقیه شیعه قائد ما هم باشد؟!

پس در حال حاضر سنت یک خلاء بزرگ دارد و آن نداشتن رهبر دینی بزرگ است! اما این نکته را در نظر نمیگیرند که این رهبر بزرگ ایران از کدام سیر تاریخی و کدام مکتب آمده است!

پس اکنون بهترین زمان برای جهانی شدن گفتمان مقاومت است و اهل سنت خود را در کنار شیعه میداند تا کنار غربی ها..

این قضیه نیز باید تبیین گردد که ما داعیه شیعه سازی مسلمان جهان را نداریم اما داعیه عزتمندی و دفاع از مسلمین جهان را داریم لذا باید منطق عمل را نیز در امتداد آموزه های ولایت آورد.

دکتر غلام سخی احسانی، استاد دانشگاه و پژوهشگر سیاسی از افغانستان :

بر اساس آموزه های دینی، دنیا تحت دو ولایت است ولایت الله و ولایت طاغوت . و این دو ولایت از ابتدا باهم در تقابل بودند. و در عصر حاضر ما مرزهای این دو ولایت را بسیار شفاف میبینیم.

در قران سوره فصلت ایه ۳۰ امده : ان الذین قالو ربنا الله ثم استقاموا... با توجه به این ایه همه بحث روی ربوبیت و مدیریت جهان است و ولایت با الله است و کسانی که در راه او استقامت نمودند.

با نگاه به تاریخ ، در جنگ جهانی دوم وقتی که آلمان نازی شکست خورد ، کشورهای برنده دنیا را بین خود تقسیم کردند. دنیا تقسیم به دو بلوک شرق و غرب شد و جدا از این دو قسم ، در عمل کشور دیگری مستقل نبود. در این زمان انقلاب امام خمینی رخ داد که مخالف با شرق و غرب بود! و فقط متکی به مردم بود. یک کشور مستقل با فرهنگ ، اقتصاد و مردم خودش بدون هیچ وابستگی..

و ایران نه تنها خودش قوی شد بلکه حامی دیگر کشورهای مظلوم گردید.

این انقلاب چیزی بود که نه غرب آن را برمیتابید و نه شرق و از اینجا دشمنی ها علیه ایران دو چندان شد.

نکته دیگر افزایش دشمنی يهود با ایران است. چرا که بعد از انقلاب اسلامی گفتمان مهدویت در ایران رشد یافت که از بطن اموزه های اسلام برآمده بود و این گفتمان در تقابل با اموزه های صهیونیسم است ، چرا که موعود ما در مقابل ظلم و استکبار می ایستد اما قدرت امریکا و صهیونیسم بر استکبار و ظلم است.

در این بین مسیحیان ارتودوکس که به یهودیان در تمام زمینه ها کمک میکنند قائل اند که ارض موعود باید بدست یهودیان برسد و در فلسطین باید دولت یهودی آید تا مسیح ظهور کند لذا هر تلاشی برای کمک به یهودیان انجام میدهند.

پس این دشمنی تقابل مذهبی تاریخی و تمدنی است و جنگ برای دو جبهه وجودی است لذا نمیتوان این آتش بس در جنگ فعلی را نیز رها شدن از جبهه نبرد دانست.

این جنگ با تمام خسارات ، هژمونی استکبار را ازبین برد. و تفاوت ایران با کشورهای خلیج فارس نشان داد که امنیت پدیده وارداتی نیست بلکه درونی است.

دکتر حسین قاسم، استاد دانشگاه جامعه المصطفی العلمیه و پژوهشگر مسائل مقاومت اسلامی از کشور لبنان:

ایشان بحث را با این سوال آغاز نمودند:

آيا مقاومت امروز جهان صرفا یک واکنش سیاسی و نظامی است و یا ریشه در معرفت دینی بنام ولایت دارد؟

اگر ریشه در معرفت دینی دارد پس چگونه این مقاومت در جهان گسترش یافته؟

در این مساله در چند محور مطرح است:

۱- مفهوم شناسی ولایت و پارادایم مقاومت جهانی شده :

ولایت در اندیشه اسلامی و تفکر انقلابی امام خمینی رحمه الله علیه ، فقط به معنای حکومت و سرپرستی سیاسی نیست بلکه یک نسبت هستی شناختی است ، نسبتی عاشقانه و تکلیف محور میان ولی(خدا، پيامبر،امام و ولی فقیه عادل) و مولی (جامعه نخبگان) است.

همچنین منظور از پارادایم مقاومت جهانی شده یعنی شبکه پیچیده و فرا منطقه ای از جنبش ها و دولت ها و گروه های مردمی  که از حزب الله لبنان و انصار الله یمن تا جهاد و حماس فلسطین و مقاومت عراق است.

این پارادایم محصور در یک مرز نیست و آموزه ولایت این پارادایم را بهم مرتبط میکند.

۲- سه کارکرد اصلی اموزه ولایت در مقاومت جهانی :

الف) کارکرد مشروعیت بخشی : یعنی هر ازادی مشروع نیست مگر اینکه از ولایت آید یعنی وقتی آن رزمنده یمنی حس میکند زیر ولایت فرد عادل و الهی میجنگد خشونت او تبدیل به جهاد شده و شکست او شهادت میشود که تماما اجر دارد.

مثلا اگر قائد شهید رهبری ملت و جهان اسلام را عهده دار نمیشدند و برای مبارزه هدف نمیدادند ، جنگیدن رزمندگان به نوعی شورش محسوب میشد.

ب) کارکرد انسجام بخش : مقاومت از گروه های مختلف سنی ، شیعه ، کرد ، عرب و.. تشکیل شده و آموزه ولایت مانند اصل وحدت نه به معنای حذف تفاوت بلکه برای از بین بردن دشمن مشترک عمل میکند.

ج) کارکرد آینده ساز و تمدنی : مقاومت بدون چشم انداز و پیروزی نهایی به مرور تحلیل میرود و آموزه ولایت وعده پیروزی حق در آینده را خواهد داد. آیه قران میفرماید : وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ

این وعده از دل مفهوم انتظار فرج و ولایت معصومین آمده و در نظریه ولایت فقیه و تشکیل تمدن اسلامی عینیت یافته است.

۳- چالش های آموزه ولایت در افق جهانی شدن :

نباید از چالش ها در این مسیر غافل شد:

الف) خطر تقلیل ولایت منحصرا به یک فرد سیاسی یا کشور خاص. نباید ولایت را ایرانی سازی صرف کرد. بلکه ولایت فرا ملی است.

ب) چالش ترجمه و زبان : باید بررسی کرد که آموزه ولایت در ساختار مسیحی ، آمریکای لاتین یا بودایی چطور معنا میشود.

باید ولایت را به زبان حقوق بشر ، عدالت اجتماعی و مبارزه با سلطه ترجمه کرد ، در غیر این صورت در جهان غیر اسلام موفق نخواهیم بود.

ج) خطر انشقاق درونی : گاهی تفسیر های سلیقه ای از ولایت خود عاملی برای تفرقه تبدیل میشود مثلا اختلاف بر سر اطلاعات از ولی فقیه در تصمیمات میدانی.

۴- نقش راهبردی زنان حوزوی در تبیین و گسترش آموزه ولایت در مقاومت جهانی :

الف) زنان حوزوی میتوانند با بازتولید گفتمان ولایت در بستر خانواده و جامعه به شکل تدوین متون درسی و برگزاری حلقات برای مادران در این زمینه موثر باشند مانند شهیدان آمنه و بنت الهدی صدر و تاثیر آن در شکل گیری مقاومت عراق.

ب) همچنین میتوانند با تدوین محتوای فراملی و چند زبانه مانند ساخت پادکست ، اینفوگرافی و دروس به زبان انگلیسی ، عربی ، اردو و... در این زمینه موثر باشند.

ج) تبیین ولایت فقیه در قالب عدالت جهانی

د) نظریه پردازی فقه اخلاقی درباره جهاد و ولایت زنانه

ر) ساخت مسائل مستحدثه درباره تکلیف زن در زمان اشغال ، تعارض ولایت شوهر برجهاد و امکان فرماندهی میدانی زن

ط) تشکیل شبکه مادران و خواهران شهدای مقاومت توسط بانوان حوزوی

ش) حضور در کنفرانس های بین المللی غربی و روایتگری مقاومت بدون سلاح مانند زینب سلیمانی

نتیجه این محور : بدون حضور زنان حوزوی درک ما از پارادایم مقاومت جهانی ناقص میماند چرا که آنان ولایت را از سطوح حوزوی به عمق جامعه و سپس به افق بین المللی حمل میکنند.

در کل جهانی شدن مقاومت به‌ معنای جهانی شدن یک ایدئولوژی بسته نیست بلکه معنای یک اصل الهی بنام ولایت برای همه آزادگان جهان است.