حجت الاسلام والمسلمین علی سلطانی در نشستی با موضوع «عرفانهای نوظهور» و تحلیل کتاب «بررسی تحلیلی فرقه اهل حق» با حضور کادر، اساتید و طلاب مدرسه علمیه امام حسین(علیه السلام) چالوس در ابتدا به هدف کتاب اشاره کرد و گفت: نویسنده در این اثر تلاش کرده تا به جای قضاوت یا رد و قبیل ساده، با اتکا به متون مقدس خود اهل حق مانند "سرانجام" و "کلامها"، و نیز اسناد تاریخی، یک تحلیل ساختاریافته ارائه دهد. این رویکرد، کتاب را از بسیاری از نوشتههای سطحی یا جانبدارانه متمایز میکند.
این کارشناس، به تشریح یکی از یافتههای کلیدی کتاب پرداخت: «نویسنده به وضوح نشان میدهد که هسته مرکزی باورهای اهل حق، مانند "دونادون" یا باززایی ارواح و نیز تجلی خداوند در قالب انسانهای مقدس (مظاهر حق)، ریشه در باورهای بسیار کهن دارد. البته این ایدهها در طول تاریخ با مفاهیم اسلامی و تصوف آمیخته شدهاند و هویت پیچیدهای را شکل دادهاند.
کارشناس عرفانهای نوظهور در پاسخ به این سؤال که «آیا میتوان اهل حق را شاخهای از اسلام دانست؟» بر اساس تحلیل کتاب توضیح داد: «این پرسش، محور اصلی مناقشات تاریخی است. کتاب با بررسی تفاوتهای بنیادین در خداشناسی، معاد و نبوت، نتیجه میگیرد که اهل حق یک "مکتب مستقل معنوی" است. اگرچه احترام عمیقی به امام علی(ع) و اهل بیت دارد و از فرهنگ اسلامی تأثیر پذیرفته، اما اصول اعتقادی آن، منطبق با تعریف متعارف از اسلام فقهی و کلامی نیست. این یافته، کلیدیترین دستاورد کتاب محسوب میشود.
سلطانی در پایان، کتاب را گامی مثبت در شناخت بهتر دانست و افزود: «متأسفانه فضای گفتوگو درباره چنین مکاتبی، گاهی یا به تحریف میگراید یا به تکفیر. ارزش این کتاب در آن است که میکوشد با زبان علم و تحقیق، زمینه را برای فهم درست و دیالوگی سازنده فراهم کند. این اثر نه تنها برای محققان، بلکه برای هر کسی که به تنوع معنوی در فرهنگ ایرانی علاقهمند است، خواندنی و روشنگرانه است.
