پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

بسم الله الرحمن الرحیم

برنامه کرسی آزاد ادیشی با عنوان«شبهات حجاب از دیدگاه مفسران و قرآن پژوهان نواندیش؛ حجاب فردی یا اجتماعی؟» با ارائه سرکار خانم افسانه محمودی؛ استاد تفسیر حوزه و ناقد محترم سرکار خانم اعظم اسداللهی؛ معاونت پژوهش مدرسه تخصصی کوثر قزوین و دبیر جلسه؛ سرکار خانم فاطمه ابراهیمی از طلاب سطح3 حوزه در تاریخ30فروردین1405 در پارک شهید رجایی؛ موکب حوزه علمیه زینبیه آبیک ساعت20:30-19 با حضور طلاب و کادر حوزه و جمعی از بانوان شهرستان آبیک برگزار شد.

در ابتدا دبیر جلسه به معرفی اساتید و موضوع بحث و اهمیت آن اشاره کردند و سپس خانم محمودی به جایگاه نواندیشان مسلمان از جمله آقای شحرور؛ نواندیش عرب زبان در مباحث اجتماعی جامعه مسلمان از جمله مبحث حجاب اشاره کردند و اینکه آقای شحرور اسلام  را به عنوان دین پاسخگوی مسائل جامعه در هر شرایط زمانی و مکانی معرفی میکند و با این مبنا سراغ فهم آیات رفته اند.

خانم محمودی در ادامه بحث به تعدادی از آیات قرآن درباره حجاب اشاره نمودند. از جمله آیه 30سوره نور که به غص بصر و حفظ فروج اشاره دارد و کمترین حد پوشش را در مردان را حفظ و پوشاندن عورت دانسته است که به نوعی امری فطری از سوی انسانها یذیرفته شده است.

در آیه بعد(31 نور) که مخاطبش زنان با ایمان است، بعد از ستور به غص بصر به پوشاندن زینتهایشان نیز مامور میشوند. اما زینت چیست؟ در قرآن کریم زینت درسه معنا؛زینت مکان، زینت شئی و زینت شئی و مکان باهمکاربرد دارد؛ در این آیه منظور زینت مکان یعنی جسم زن است. منتها آیه قید(ماظهر منها) آورده که نشان میدهد زینت ها در خانم ها دو قسمت دارد. یک زینتهای آشکار مثل سر و چشم وقد و دیگر زینت های پنهان که در وجود خانم هاست. همین مساله زینت آشکار و پنهان به مسئله فردی و اجتماعی بودن حجاب مرتبط است. زینتهای آشکار زنان از جمله سر در این آیه آشکار نمودنش بدون اشکال دانسته شده است و حجاب در این قسمتها بدون الزام است.

ادامه آیه به پوشیدن خمار بر جیوب اشاره دارد. شحرور ریشه جیوب را از (جیب) گرفته به معنای شکافی است که دارای دو لبه است. اما اگر ریشه را از (جوب) بگیریم به معنای شکافتن و برگرداندن کلام است که در واقع همان پرسش و پاسخ است. با توجه به تحلیل معنای جیوب بر ساختار بدنی خانم ها این شامل پوشاندن سینه وبغل و فرج زنان میشود که در واقع جزء جیوب پنهان خانم هاست.

واژه خمر هم به معنی پوشاندن است که لزوما به معنی پوشاندن سر نیست. واژه ابداء نیز به معنی آشکار کردن چیزی است که پنهان است. چنان که در سوره بقره آیه (و إن تبدوا ما فی انفسکم أو تخفوه یحاسبکم به الله)هر آنچه شما از درونتان آشکار کردید یا مخفی کردید خداوند آن را محاسبه میکند.

پس با توجه به معنای واژه خمر و ابداء باید گفت حکم پوشش در قرآن فقط برای زینتهای پنهان است.

نکته دیگر در این آیه (و لایضربن بأرجلهن لیعلم ما یخفین من زینتههن)این است که طوری راه نروید که زینتهایتان آشکار شود مثل راه رفتن رقص گونه.

بنابراین این آیه هم به حداقلی ترین میزان پوشش برای بانوان اشاره کرده است. اما حداکثر پوشش برای بانوان در آیه59 سوره احزاب آمده است که به پوشش جلباب اشاره میکند. اما چون خطابش به پیامبر است این آیه در حکم تشریع محسوب نمیشود بلکه جنبه تعلیمی دارد. جلباب جامه سراسری است که زنان عرب بر سر میانداختند و قرآن در این آیه گفته است که این رو به خودشان نزدیک کنند و رها نکنند و  در واقع یک توصیه برای مصونیت زن از آسیبهای اجتماعی است و جنبه ارشادی دارد.

حجاب از دیدگاه شحرور بیش از آنکه حکمی شرعی باشد یک هنجار اجتماعی است. چون قرآن اصول کلی را مطرح میکند و مصادیق آن بر عهده خود مخاطب گذاشته شده است تا مطابق با شرایط زمانه پوشش خود را انتخاب نماید.پس تغییر در پوشش زنان مخالف با دین نیست.

دبیر جلسه: با توجه به این سخنان معلوم شد که حجاب مساله ای است که از قدیم به آن توجه شده و تفسیر آقای شحرور از آیات سوره نور و احزاب این است که حجاب امر عرفی  و شخصی است که به خود زنان واگذار شده که مطابق شرایط عرفی پوششی انتخاب کند که از حریم خود محافظت کند.

در ادامه از خانم اسداللهی برای ارائه نقدهای ایشان دعوت کردند.

خانم اسداللهی با تبریک ایام دهه کرامت و تولد حضرت معصومه(س)  فرمودند: بحث شبهات حجاب  که از سوی دگر اندیشانی چون شحرور مطرح شده  همان شبهاتی  است که امروز در سطح جامعه میشنویم. بیشتر دگراندیشان مسلمان از مصر سربرآوردند. ایشان مدام این مساله را طرح میکنند که باید به دنبال طرحی نو برای جوامع مسلمان بود و احکام جدیدی وضع کرد که متناسب با شرایط روز باشد از جمله ایشان شخصیتی چون محمد عبده است که اهدافی خیرخواهانه داشت ولی کم کم به شاگردانش که میرسیم مثل الجابری و..با تلفیق مبانی فکری اسلام و غرب دنبال تغییر وضعیت موجود میشوند. با توجه به خفقانی که در مصر خصوصا درباره حقوق زنان بوده این افراد با گرفتار شدن به مباحث فمنیستی میخواهند الگوی فمنیسم اسلامی را پیاده کنند.

این افراد به جای اینکه قرآن را به روش صحیح تفسیر کنند، مبنای فکری غرب را میگیرند و به دنبال مستنداتی برای آن در آیات قرآن میروند. ایشان با شعار نواندیشی دینی در اسلام وارد میشوند اما در واقع دنباله رو مبانی غرب هستند. در ایران شخصیتی چون دکتر سروش و مجتهد شبستری دنباله رو همین تفکر هستند.

مسائلی که خانم محمودی بیان کردند اشاره به مبنای فکری شحرور و اقوال ایشان در تفسیر آیات حجاب داشت. اولین مبنای فکری شحرور فردی دانستن حجاب است. در حالی که بسیاری از احکام ما جنبه اجتماعی دارد. درست است مکلف حجاب فرد است اما بازخوردهای آن را امروز داریم در سطح اجتماع و خانواده ها میبینیم. حجاب، حق زن یا حق شوهر نیست که از آن بگذرد بلکه یک حق الله است. خداوند کرامت زن را خودش به عهده گرفته و وارد شدن یا نشدن به حریم زن را خودش تعیین کرده است.

آیت الله جوادی آملی میفرماید: (حجاب حق اللهی است که خداوند آن را به زن امانت داده است.) از جمله آثار فردی حجاب همین حفظ کرامت زن است. خداوند در قرآن به زن اینقدر بها داده که به مردان امر میکند (عاشروهن بالمعروف) با زنان به شایستگی رفتار کنید.متاسفانه خیلی از این اندیشمندان غربی در تاریخ زن را در سطح انسان نمیدیدند چه برسد که برایش حقوقی قائل باشند. اما قرآن زن و مرد را مخاطب خود قرار داده است و جایگاه ویژه به زن داده است.

موضوع دیگر درباره حجاب در اسلام، مصونیت زن از آسیب است. زن به عنوان مروارید آفرینش با حجاب به مصونیت میرسد.

اما آثار اجتماعی حجاب این است که حفظ خانواده ها از آسیب هایی چون طلاق با حجاب میسر میشود. منتها در قرآن ملاک پوشش را مطرح کرده است و تشخیص آن به عهده زن مسلمان است. اسلام میگوید پوشش زن نباید تبرج گونه باشد. ممکن است یکی حجاش چادر باشد اما تبرج هم باشد. مثلا با زرق و برق یا رنگ چشم گیر باشد. زن نباید خودش را با پوشش به چشم دیگران بیاورد.

در قرآن کریم اول آیه جلباب آمده بعد آیه خمار. جلباب پوشش بلندی بوده که زنهای عرب در سر میانداختند و خمار که پوشش سر بوده را پشت گوش میگذاشتند و در این مدل پوشش گردن و سینه ها آشکار میشد. و خداوند با واژه(دنی علیه) از زنان میخواهد که  لبه های این جلباب رو به خودشان نزدیک کنند. رها نسازند. بعد آیه خمار نازل شد که این روسری ها را روی گردن و سینه بیاندازند و به این ترتیب الگوی پوشش زن مسلمان را به لطافت تمام طرح میکند.

اینکه بگوییم شرایط و زمانه عوض شده پس حکم خدا از جمله حکم حجاب هم باید تغییر کند خلاف دین است چون روایت داریم که «حرام محمد(ص) حرام الی یوم القیامه و حلال محمد حلال آل محمد(ص)» حلال و حرام خدا تغییر نمیکند. بله ما هم به عصری بودن احکام و در نظر گرفتن شرایط جامعه در احکام الهی قائلیم و عرف از منابع اساتنباط احکام شرعی است. اما کدام عرف؟ عرف عقلا نه عرف مردم جامعه. مصادیق پوشش با توجه به شرایط تغییر میکند. مثلا الان چادر عربی یا روسری رنگی در جامعه ما جا افتاده و مصداق تبرج نیست.

حجاب امری فطری است و مهم تری آیه که به آن میپردازد آیه هبوط آدم و حوا و از دست دادن پوشش ایشان به واسطه هبوط برای ایشان ایجاد شده است.

در ادامه جلسه دبیر به جمع بندی بحث پرداختند و خانم های شرکت کننده سوالات خود را از اساتید پرسیدند و جمع موکب بسیار گرم و صمیمانه ادامه پیدا کرد.