در ابتدای کرسی سرکار خانم شهیکی طلبه صاحب نظر مخالف گفت: امیرالمومنین علی علیه السلام فرمودند: دل نوجوان مانند زمین آماده ایست که هرچه در آن افشانده شود، همان را میپذیرد (نامه۱۳نهج البلاغه). می توان گفت؛که شبکه های اجتماعی جز جدایی ناپذیر زندگی افراد بخصوص جوان و نوجوان شده اند و تاثیرات عمیقی و تهدیدی های جدی را برجای گذاشته اند، جوان و نوجوان ما آسیب پذیرترین قشر کاربران اینترنتی هستند و در برابر حملات سایبری قرارگرفته اند.
هویت درلغت یعنی شخصیت و ذات؛ دراصطلاح یعنی مجموعه نگرش هایی که موجب تمایز شخص ازدیگران می شود تهدیدهای این شبکه ها عبارتند از:
1.هویت سطحی و وابسته به لایک: پژوهش دانشگاه تهران (۱۴۰۰) نشان داد که بخش زیادی از نوجوانان ارزشمندی خود را با بازخورد مجازی تعریف میکنند.
2.تضعیف روابط خانوادگی: مرکز پژوهشهای مجلس (۱۴۰۲) گزارش کرده است که زمان گفتوگوی روزانه نوجوانان با والدین کاهش یافته و جای خود را به حضور طولانی در شبکههای اجتماعی داده است.
3.نفوذ فرهنگهای ناسازگار: فصلنامه مطالعات فرهنگی (۱۴۰۱) نشان داد که الگوهای پوشش و سبک زندگی بسیاری از نوجوانان تحت تأثیر اینفلوئنسرهای خارجی است.
4.بحران هویت دوگانه: گزارش یونسکو درباره نسل Z تأکید میکند که بسیاری از نوجوانان در فضای مجازی شخصیتی متفاوت از واقعیت خود میسازند و این امر موجب سردرگمی هویتی میشود.
5.کاهش معنویت و اخلاق: پژوهشهای داخلی نشان دادهاند که حضور بیضابطه در شبکههای اجتماعی میتواند گرایشهای دینی و اخلاقی را تضعیف کند.
6.اعتیاد به این پلتفرم ها.
7.احساس عدم کفایت و کاهش اعتماد بنفس.
8.آسان قرارگرفتن در معرض شبهات دینی و تزلزل اعتقادی.
9. هویت سطحی وناسازگار با هویت واقعی و تضاد هویتی.
10.مقایسه های اجتماعی و فشارهای روانی.
11.کاهش عملکرد تحصیلی واختلال خواب .
در ادامه سرکار خانم زینب رستم آبادی طلبه استعداد برترصاحب نظر موافق بیان کرد: امروز ما درعصری زندگی می کنیم که جهان در چند اینچ خلاصه شده است. ارتباطات در شکل گیری شخصیت و هویت نقش عمیقی دارد.
در تعریف هویت گفته شده که پاسخی که به سوال من کیستم داده می شود ،میباشد. هویت ؛ با حرف زدن ،ارتباط گرفتن ومهارت کسب کردن بدست می آید: در سوره حجرات آیه۱۳ "یا ایها الناس انا خلقناکم من ذکر و انثی وجعلناکم شعوبا وقبائل لتلارفوا" ای مردم ما شما را از یک مرد وزن آفریدیم وملتها و قبیله ها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید، این آیه تاکید میکند که شناخت(لتعارفوا) یک هدف الهی است که با ارتباط بدست می آید و از آنجایی که ارتباط ، موجب تبادل افکار و رشد انسان میشود؛ پس هرچه ارتباطات را تسهیل ببخشد فرصتی برای رسیدن به "لتعارفوا "یِ قرآنی است. یکی از فرصت های شناختن افراد و قبایل با حضور در شبکه های اجتماعی محقق میشود وشبکه های اجتماعی ، ابزارِ "لتعارفوا" هستند. پس اگر درست بهره برداری شوند وسیله ای برای شناخت بهتر از خود و دیگر افراد وجوامع خواهند بود. شبکه های اجتماعی ابزار خنثی و دو لبه هستند: مثلا قلم ابزاری است که هم می توانیم مناقب اهلبیت علیهم السلام رو بنویسیم وهم خدای ناکرده جعلیات و کفریات را. پس ابزار ذاتا تهدید نیستند. وقتی از شبکه های اجتماعی با آگاهی وسواد رسانه ای وهدفمند استفاده شود نه تنها تهدید نبوده بلکه فرصتی برای ساخت هویتی غنی هستند. شبکه های اجتماعی با یادگیری گروهی ومشارکتی _ کسب آگاهی_فرصت یادگیری سهل و رایگان فرصتهای زیادی برای محک وساختن هویت جوان ونوجوان فراهم می کنند .امیرالمومنین علیه السلام میفرمایند: مرد زمانه خویش باش، لذا با اطلاع از امکانات و موقعیت ها وفرصت های موجود می شود هوشمندانه از شبکه های اجتماعی استفاده کرد.
در پایان کارشناس بحث حجت الاسلام والمسلمین حاج آقا نادعلی با تکمیل مطالب، اظهار داشت: شبکههای اجتماعی امروز به یکی از مهمترین عرصههای شکلگیری هویت نسل جوان تبدیل شدهاند. این فضا هم فرصتهای ارزشمند برای رشد علمی، فرهنگی و دینی فراهم میکند و هم تهدیدهایی جدی برای باورها، اخلاق و سبک زندگی دارد. نگاه دینی و اخلاقی ما ایجاب میکند که با رویکردی متوازن، هم ظرفیتها را بشناسیم و هم آسیبها را مدیریت کنیم.
رهبر معظم انقلاب حفظه الله فرمود: اهمیت فضای مجازی به اندازه اهمیت انقلاب اسلامی است .ابتدا باید موضوع مطرح شده در سخنان ولی امر مسلمین مورد تحقیق قرارگیرد که آیا رهبری این موضوع را فرصت میدانند یا تهدید؟! هردو موردِ هم فرصت وهم تهدید، در سخنان رهبری آمده است ایشان می فرماید: ادب اسلامی با گسترش فضای مجازی کم رنگ می شودکه اشاره به تهدید شبکه های اجتماعی است. در جایی دیگر ایشان می فرماید: جوانان از فرصت فضای مجازی برای بصیرت آفرینی، امیدافرینی، توصیه به تنبلی نکردن وتوصیه به خسته نشدن استفاده کنید. بنابراین هردو هم فرصت وهم تهدید در سخنان رهبری آمده؛ مهمترین مصادیق فرصت:
۱-گسترش آگاهی فرهنگی، اجتماعی.و ... است؛ شبکه های اجتماعی بسترمناسبی برای آگاهی بخشی و تبادل فرهنگی است وجوانان ونوجوانان می توانند به اطلاعات و فرهنگ های مختلف دسترسی پیدا کنند.
۲-مشارکت در فعالیت های اجتماعی و سیاسی؛ بسیاری از جوانان و نوجوانان با استفاده از همین فضاهای مجازی جنبش ها و فعالیت های سیاسی و اجتماعی به راه می اندازند که باعث تغییر اجتماعی ویا تبدیل به یک فرهنگ ویا اشتراک عقاید شود.
3-ارتقای اعتماد به نفس و خودآگاهی؛ جوان و نوجوان خود را در معرض دید دیگران قرار میدهد واز بازخورد آن آگاه میشود. بازخورد میتواند موجب اعتماد به نفس وخوداگاهی شود.
مهمترین مصادیق تهدید:
۱-بحران هویت وسردر گمی شبکه های اجتماعی امکان نمایش نسخه های مختلف از یک فرد را فراهم می کند. نسخه هایی که گاهی با واقعیت تطابق ندارد واین تناقض میان هویت واقعی وهویت نمایشی است.
۲-فشارهای اجتماعی و مقایسه های مداوم کاربران. اغلب بهترین لحظات زندگی خود را به نمایش می گذارند .جوانان و نوجوانان ممکن است خود را با دیگران مقایسه کنند مقایسه های مداوم منجر به احساس نارضایتی وبی ارزشی ازخود شود.
۳-تهدیدات حریم خصوصی شبکه های اجتماعی در مقایسه با تعاملات واقعی خطراتی برای حریم خصوصی و امنیت اطلاعات دارند. اطلاعات شخصی میتواند به راحتی به دست افراد ثالث یا گروه های سودجو بیفتد. تهدیدهای شبکههای اجتماعی، واقعی و جدیاند. اگرچه نمیتوان حضور نوجوانان در این فضا را حذف کرد، اما میتوان با آموزش سواد رسانهای، تولید محتوای دینی جذاب و نظارت تربیتی خانواده و نهادهای آموزشی، این تهدیدها را مدیریت کرد.
با توجه به مطالب بیان شده می توان گفت: شبکههای اجتماعی دوگانهاند: هم فرصتهای رشد علمی، فرهنگی و دینی دارند و هم تهدیدهای اخلاقی و هویتی. وظیفه حوزه و طلاب، تولید محتوای دینی و اخلاقی جذاب و متناسب با زبان جوانان، آموزش سواد رسانهای و تربیت نگاه انتقادی در استفاده از فضای مجازی، حضور فعال و هدایتگر در شبکههای اجتماعی برای پاسخگویی به شبهات، راهکار کلیدی: مدیریت هوشمندانه حضور جوانان در فضای مجازی، نه حذف کامل و نه رهاسازی بیضابطه.
