پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

فقه اماميه به‌مثابه منظومه‌اي جامع و پويا، پاسخگوي تزاحمات پيچيده در عرصه‌هاي فردي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي است؛ آن‌گونه كه در ابواب «مكاسب محرّمه» خطوط بنيادين رفتارهاي مكلف در مواجهه با چالش‌هاي اخلاقي، تعامل با حاكميت‌هاي غيرمعصوم و دادوستدهاي مالي با صبغه‌ي عبادي ترسيم گرديده است. پژوهش حاضر بر پايه نظام اجتهادي فقه جعفري و با تمركز بر آراء و مباني تحليلي محققان برجسته، به‌ويژه شيخ اعظم انصاري و آيت‌الله‌العظمي خوئي در مصباح الفقاهة، به تبيين و واكاوي ده محور اساسي از مباحث مكاسب محرمه مي‌پردازد. اين محورها شامل: «مرزهاي اكراه و تقيه در ايراد ضرر و دماء»، «حكم قتل مخالفان و مؤمنان در حالت اضطرار»، «احكام تكليفي گناهان زباني و اخلاقي نظير هجو، هُجر و بذاء»، «شبهه تعارض قصد قربت با اخذ اجرت بر واجبات و مستحبات»، «مسئله احترام و بيع مصحف شريف»، و نهايتاً «ضوابط تصدي مناصب، پذيرش جوايز سلطان و سازوكار پالايش و ردّ اموال مأخوذ از جائر و مجهول‌المالك» است. روش تحقيق در اين رساله به‌صورت «توصيفي ـ تحليلي و اجتهادي» با استناد به ادله اربعه (كتاب، سنت، اجماع و عقل) و تطبيق ديدگاه‌هاي فقهاي متقدم و متأخر است. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه قاعده «لا تقية في الدماء» حاكم بر ادله اكراه است؛ مانعيت اخذ اجرت در عبادات از طريق تفكيك انگيزه بر انگيزه (داعي بر داعي) مرتفع مي‌گردد؛ نهي از بيع مصحف جنبه تنزيهي و تعظيمي دارد؛ و در تعاملات مالي با حاكم جائر، نظام فقهي ضمن صيانت از اموال محترمه مؤمنين، راه‌حل‌هاي دقيقي چون تنقيح قواعد يد، اصالةالصحة و سازوكارهاي تصدق و ردّ مظالم را ارائه مي‌نمايد.