پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

رشد و تعالي اخلاقي انسان، غايت بنيادين نظام تربيتي اسلام است كه بيش از تمركز صِرف بر افعال جوارحي (ظاهري)، بر اصلاح افعال جوانحي و لايه‌هاي دروني روان و قلب انسان متمركز مي‌باشد. پژوهش حاضر با عنوان «نقش نيّت و تلقين در رشد اخلاقي از منظر آيات و روايات»، با هدف تبيين سازوكارهاي دروني حاكم بر كنش‌هاي اخلاقي و استخراج الگوي تربيتي وحياني براي شكوفايي ملكات فاضله تدوين شده است. مسئلۀ اصلي پژوهش، چگونگي اثرگذاري دو عامل بنيادين «نيّت» به‌عنوان جهت‌دهنده قلبي و معيار ارزش‌گذاري افعال و «تلقين» به‌عنوان سازوكار رواني مؤثر بر نگرش‌ها، باورها و ضمير ناخودآگاه در فرايند رشد اخلاقي است. روش تحقيق در اين پايان‌نامه، كتابخانه‌اي و شيوه پردازش داده‌ها، توصيفي ـ تحليلي است كه با تكيه بر آيات قرآن كريم، تفاسير معتبر، آثار علماي اخلاق و پيوند آن با يافته‌هاي روان‌شناسي به سرانجام رسيده است. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه در متون اخلاق اسلامي، ارزش حقيقي و كمال‌بخشي هر عمل مشروط به «حُسن فاعلي» (خلوص نيّت) در كنار «حُسن فعلي» است؛ به‌گونه‌اي كه نيّت نه‌تنها روح و حقيقت عمل، بلكه شاكله‌ساز رفتار و عامل اصلي ترتب آثار دنيوي و اخروي محسوب مي‌شود. ازسوي‌ديگر، تلقين مثبت از طريق بازسازي شناختي، تقويت باورهاي ديني و ايجاد اميد و اعتماد‌به‌نفس، زمينه را براي تثبيت فضايل و تسهيل رفتارهاي اخلاقي هموار مي‌سازد؛ درحالي‌كه تلقين منفي با ايجاد يأس، وسوسه و ضعف اراده، مانع رشد معنوي مي‌گردد. در نهايت، نتايج حاكي از آن است كه تلفيق «تصحيح نيّت» با «مديريت ذهن و خود تلقيني مثبت»، كارآمدترين راهبرد براي تحقق رشد اخلاقي پايدار و نيل به مرتبه اخلاص و قرب الهي است.