پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده اين پژوهش به بررسي تطبيقي محدوده فقهي آزادي‌بيان از ديدگاه فقه‌اماميه و اهل‌سنت مي‌پردازد. آزادي‌بيان از جمله موضوعات مهم و اثرگذار در حيات فكري و اجتماعي انسان است و مي‌تواند در رشد آگاهي، اصلاح انديشه، تقويت روحيه نقد و گسترش مشاركت اجتماعي نقش‌آفرين باشد؛ ليكن اين آزادي در فقه-اسلامي به صورت مطلق پذيرفته نشده، بلكه در چارچوب ضوابط شرعي، مصالح عمومي، حفظ كرامت انساني و صيانت از ارزش‌هاي ديني مورد شناسايي قرار گرفته است. ازاين‌رو، تبيين حدود اين آزادي و بازشناسي قلمرو مشروع آن در دو مكتب فقهي اماميه و اهل‌سنت، ضرورتي علمي و فقهي دارد. هدف اصلي اين تحقيق، تبيين مباني و حدود فقهي آزادي‌بيان و تحليل نقاط اشتراك و افتراق ديدگاه‌هاي فريقين در اين مسئله است. پژوهش حاضر با روش توصيفي ـ تحليلي و به شيوه كتابخانه‌اي و اسنادي سامان يافته و در آن، آيات قرآن‌كريم، روايات و منابع معتبر فقهي دو مكتب مورد بررسي قرار گرفته است. يافته‌هاي تحقيق حاكي از آن است كه هر دو مكتب، اصل آزادي‌بيان را در حدود شريعت مي‌پذيرند، اما آن را به قيودي همچون منع اهانت، پرهيز از اضرار به غير، حرمت اشاعه فساد، رعايت حرمت مقدسات و حفظ مصالح عمومي مقيد مي‌دانند. در نتيجه، آزادي‌بيان در فقه اسلامي نه به معناي رهايي مطلق، بلكه ناظر به بياني مسئولانه و هدفمند است كه در مسير اصلاح فرد و جامعه قرار مي‌گيرد.