پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

موضوع «لقاي پروردگار» به عنوان غايت قصواي حركت تكاملي انسان، از جايگاه بي‌بديلي در متون ديني برخوردار است. از سوي ديگر، «عمل صالح» به عنوان محور اصلي پذيرش اعمال و شرط اساسي نجات اخروي مطرح شده است. اين پژوهش با هدف تبيين رابطه‌اي سازنده و نظام‌مند ميان اين دو مفهوم كليدي، به «بررسي رابطه عمل صالح با لقاءالله از ديدگاه مفسران فريقين» مي‌پردازد. پرسش اصلي آن است كه از منظر مفسران اماميه و اهل سنت، عمل صالح چه نقش و تأثيري در تحقق و كيفيت لقاي الهي دارد؟ اين تحقيق با روش توصيفي-تحليلي و با مراجعه به منابع كتابخانه‌اي، ابتدا به مفهوم‌شناسي دقيق «عمل صالح» و «لقاءالله» در لغت و اصطلاح قرآني مي‌پردازد. سپس با گزينش مفسران برجسته از هر دو مذهب (همچون طبرسي، علامه طباطبايي و آيت‌الله جوادي آملي از اماميه؛ و زمخشري، فخر رازي و رشيد رضا از اهل سنت)، ديدگاه‌هاي تفسيري آنان را در آيات محوري مانند آيه 5 سوره عنكبوت و آيه 6 سوره انشقاق مورد تحليل قرار مي‌دهد. يافته‌هاي پژوهش حاكي از آن است كه از ديدگاه مفسران فريقين، عمل صالح، هم شرط تحقق لقاي الهي است و هم كيفيت و مراتب اين لقاء را تعيين مي‌كند. در نگاه اماميه، عمل صالحِ نشأت‌گرفته از ايمان و معرفت ناب، نه تنها مقدمه‌اي براي لقاء، بلكه عين سير و تجلي خداوندگاري در وجود انسان و زمينه‌ساز «لقاي شهودي» در دنيا و «لقاي حقيقي» در آخرت است. مفسران اهل سنت نيز با محوريت عدل الهي و حشر بر اساس اعمال، عمل صالح را تنها مسير كسب رضايت الهي و آمادگي براي ملاقات با پروردگار مي‌دانند. تفاوت‌هاي ظريفي در تأكيد بر جنبه‌هاي معنوي، معرفتي و جايگاه اهل‌بيت(ع) در تفسير عمل صالح بين اين دو ديدگاه مشاهده مي‌شود، اما در اصل رابطه ضروري و عليّت عمل صالح براي لقاءالله، اشتراك نظر گسترده‌اي وجود دارد.