پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

پژوهش حاضر با عنوان «اعجاز ادبي قرآن در سوره مباركه مدثر» به بررسي و تحليل ابعاد اعجاز ادبي اين سوره در سه سطح صرفي، نحوي و بلاغي پرداخته است. هدف پژوهش، تبيين چگونگي هماهنگي ساختارهاي زباني و بلاغي سوره با معاني، سياق و اهداف اصلي آن، به‌ويژه انذار، هشدار، تبيين مسئوليت انسان و بيان سرانجام تكذيب‌كنندگان است. پژوهش به شيوه اسنادي و كتابخانه‌اي انجام شده و داده‌ها با روش توصيفي ـ تحليلي بررسي شده‌اند. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه در سطح صرفي، انتخاب وزن‌ها، صيغه‌ها و ساخت‌هاي واژگاني و فعلي با معناي آيات تناسب دارد. در سطح نحوي، ساختارهايي همچون تقديم و تأخير، حذف و ايجاز، قصر، فصل و وصل و كاربرد حروف عطف، در ايجاد تأكيد، سرعت، پيوستگي و تناسب معنايي نقش دارند. در سطح بلاغي نيز اسلوب‌هاي علم معاني، بيان و بديع، افزون بر زيبايي لفظي، در خدمت مقاصد آيات قرار گرفته‌اند. در علم معاني، امر، نهي، استفهام، ايجاز، اطناب و فصل و وصل متناسب با مقام به كار رفته‌اند؛ در علم بيان، استعاره، كنايه و مجاز به تصويرپردازي و انتقال مؤثر معنا كمك كرده‌اند؛ و در علم بديع، سجع و فواصل، تكرار لفظي، طباق و مقابله در پيوند با سياق و معنا بررسي شده‌اند. نتايج تحليل تركيبي نشان مي‌دهد كه وجه برجسته اعجاز ادبي سوره مدثر در هماهنگي چندلايه ميان لفظ، ساختار، معنا و سياق آشكار مي‌شود. در توصيف سقر، فشردگي بيان و اسلوب تهويل با فضاي انذار تناسب دارد و در داستان وليد، توالي افعال و تفاوت كاركرد «فاء» و «ثم» روند تدريجي واكنش او را بازنمايي مي‌كند. گزارش‌هاي تاريخي مربوط به وليد نيز به عنوان شاهد مؤيد اعجاز بياني بررسي شده‌اند، نه برهان مستقل. برآيند پژوهش نشان مي‌دهد كه عناصر صرفي، نحوي و بلاغي سوره مدثر در تعامل با يكديگر، پيام انذاري و تربيتي سوره را با بياني منسجم و اثرگذار منتقل مي‌كنند. واژگان كليدي: اعجاز، اعجاز ادبي، اعجاز صرفي، اعجاز نحوي، اعجاز بلاغي، تحدي قرآن، سوره مدثر.