پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

قرآن كريم، آخرين و كامل‌ترين كتاب آسماني است كه خداوند براي هدايت انسان‌ها نازل كرده است. اين كتاب حاوي تعاليم و آموزه‌هايي است كه مي‌تواند انسان‌ها را به كمال و سعادت برساند و هيچ محدوديتي براي قوم يا ملت خاصي ندارد. پژوهش حاضر با عنوان «تفسير ادبي، روايي، كلامي و عرفاني آيه ۱۱۲ سوره بقره» تلاشي است براي واكاوي توصيفي- و تحليلي چندلايه‌ي يكي از آيات بنيادين قرآن كريم كه مفاهيم عميق بندگي، احسان، آرامش روحي و پاداش الهي را در قالبي فشرده و هنرمندانه بيان و به تحليل و تفسير آن مي‌پردازد. كه اصول اساسي ايمان و تسليم در برابر خداوند را مورد توجه قرار مي‌دهد. متاسفانه، گرايش به دنيا، انسان را از هدف اصلي آفرينش، كه تسليم كامل در برابر خداوند است، منحرف مي‌كند و او را در مسيري نادرست قرار مي‌دهد كه نتيجه‌اش نگراني و اضطراب فراوان خواهد بود. به همين دليل، خداوند در اين آيه، كليد رهايي از غم و اندوه را، تسليم به اراده الهي و انجام اعمال نيك معرفي مي‌كند. در فصل نخست، كليات تحقيق شامل طرح موضوع، اهداف، پيشينه، روش‌شناسي و مفهوم‌شناسي واژگان كليدي چون تفسير، آيه، سوره و مباني بحث ارائه شده است. فصل دوم به بررسي ادبي آيه اختصاص دارد و با تحليل صرفي، نحوي و بلاغي، ساختار واژگان و آرايه‌هاي ادبي چون استعاره، تضاد، تأكيد و مجاز مورد بررسي قرار گرفته است. در فصل سوم، تفسير روايي آيه با تمركز بر روايات شأن نزول، ايضاح مفهومي، مصاديق خارجي و تاويلات، زمينه‌هاي تاريخي و تفسيري آيه را روشن‌تر كرده است. فصل چهارم به تفسير كلامي آيه پرداخته و مفاهيمي چون رابطه‌ي تسليم و اختيار، نظريه‌هاي جبر، تفويض و امر بين‌الامرين، مراتب تسليم و احسان، و معناي «وجه» از ديدگاه متكلمان تحليل شده‌اند. در فصل پنجم، تفسير عرفاني آيه با تمركز بر ديدگاه عرفا درباره‌ي تسليم، وجه، مراتب احسان، حزن و خوف صورت گرفته و آيه به‌عنوان تجلي سلوك روحاني و رسيدن به مقام فنا و آرامش مطلق معرفي گرديده است. اين تحقيق نشان مي‌دهد كه آيه ۱۱۲ سوره بقره، با وجود ايجاز لفظي، حامل منظومه‌اي از معنا، هدايت و زيبايي‌شناسي است كه در تعامل عقل، نقل و شهود، قابل فهم و تأمل عميق است.