پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

شناخت ائمه هدي (عليهم السلام) و جايگاه الهي آن‌ها، به‌ويژه در زمينة علم و معرفت، يكي از اساسي‌ترين مباحث اعتقادي در فكر شيعي است. اين پژوهش با هدف بررسي تطبيقي مفهوم و مصداق عبارت «من عنده علم الكتاب» در آية ۴۳ سوره رعد، در پرتو فرازهاي مرتبط با علم امام در زيارت جامعه كبيره انجام شده است. زيارت جامعه كبيره به‌عنوان يكي از معتبرترين منابع امام‌شناسي شيعي، فرازهاي متعددي را در باره علم امام ارائه مي‌دهد، از جمله: «خزان العلم»، «عَيبَه علمه»، «رأيكم علم»، «آيات الله لديكم»، «اختاركم لِسره»، و «ارتضاكم لِغيبه». اين فرازها به‌طور مستقيم با تعريف علم الكتاب در آية شريفه مرتبط است و تصوير جامعي از مقام علمي ائمه را ترسيم مي‌كنند. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصيفي تحليلي و با تكيه بر ديدگاه‌هاي فخر رازي و آيت‌الله جوادي آملي، نشان مي‌دهد كه مفهوم «من عنده علم الكتاب» در آية رعد بيانگر علمي است گسترده، جامع و مرتبط با علم الهي كه شامل معارف آشكار و پنهان است و با صفات خاصي چون عصمت و شايستگي الهي همراه مي‌باشد. اين علم، نه تنها ملاك افضليت و شايستگي امامت است، بلكه شرط ضروري براي انجام وظايف هدايت بشري و نگهداري علوم و اسرار الهي به‌شمار مي‌رود. مصداق اين عبارت، برطبق شواهد روايي و تفاسير معتبر شيعي، بر امام علي (عليه السلام) و ساير ائمة معصومين (عليهم السلام) منطبق است؛ آن‌ها به‌عنوان حجج الهي و مفسران قرآن، دارندگان علمي اند كه بر اساس فرازهاي زيارت جامعه كبيره، كليدها و گنجينة علم الهي را در اختيار دارند. تطبيق فرازهاي زيارت جامعه كبيره با آية ۴۳ سوره رعد، ارتباط عميقي را آشكار مي‌سازد كه مفاهيم علمي ائمه را در هر دو منبع يكپارچه و انسجام‌بخش نشان مي‌دهد و شبهات احتمالي در مورد علم امام را برطرف مي‌كند.