پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده نسب به معناي قرابت، خويشاوندي مي‌باشد، كه داراي انواع مختلفي است؛ يا از طريق نكاح شرعي حاصل شده است كه نوع طبيعي و معمول نسب مي‌باشد، و يا از راهي جزء نكاح شرعي ايجاد شده است مانند: شبهه، زنا، تلقيح مصنوعي كه هر كدام از اين موارد در جايگاه خود داراي برخي يا همه ي آثار فقهي- حقوقي نسب مي‌باشند. نسب ناشي از شبهه و زنا در عصر معصومين(عليهم السلام) نيز وجود داشته است و آيات و رواياتي كه مرتبط با اين مسأله باشد به چشم مي‌خورد، و مي‌توان از طريق آيات و روايات حد و مرز مسأله را شناسايي كرد. اما تلقيح مصنوعي نسبي مي‌باشد كه تقريباً تازه پا به ميدان گذاشته است. تلقيح مصنوعي داراي انواع مختلفي مانند همولوگ و هترولوگ مي‌باشد كه هر كدام ازاين دو نوع، خود نوع‌هاي مختلفي را در برمي‌گيرد. از ميان اين انواع، فرزند متولد شده از همولوگ، از نظر حكم تكليفي و وضعي، مشكلي پيش‌رو ندارد چون از اسپرم و تخمك زوجين استفاده شده است. اما در روش هترولوگ كه خود داراي اقسامي مي‌باشد، چون پاي فرد بيگانه (غير از زوجين) به ميان مي‌آيد پس به طبع آن حكم تكليفي و وضعي آن‌ها مورد بحث و نظر فقها قرار مي‌گيرد. بعد از بيان حكم تكليفي انواع تلقيح مصنوعي، حكم وضعي آن مورد بررسي قرار گرفته است. بعد از روشن شدن رابطه نسبي وضعيت ارث، حرمت نكاح و ... كودكان متولد شده از تلقيح مصنوعي به راحتي قابل اثبات مي‌باشد. به دنبال آن فرزندان متولد شده از شبهه مورد بررسي قرار گرفته است، كه در هيچ كدام از منابع فقهي، حكمي كه مستلزم بر حرمت ولد شبهه باشد يافت نشده است؛ ولد شبهه مانند ولد طبيعي (از نكاح شرعي) مي‌باشد، پس تمام آثار نسب را دارا مي‎‌باشد، و همچنين در مورد ولد زنا با توجه به آيات و رواياتي كه دلالت بر حرمت اين عمل مي‌كنند مي‌بايست قائل به حرمت شد. با توجه به عام بودن ادّله وجوب ديه و قصاص بايد گفت كه فرزندان حاصل از تلقيح مصنوعي و يا ولد شبهه و ولد زنا نيز شامل عموميّت حكم وجوب قصاص و ديه مي‌شوند و هم‌چنين سقط جنين نيز حرام مي‌باشد مگر مواردي كه استثناء شده است و فرقي نمي‌كند كه فرزند سقط شده از نكاح شرعي باشد يا تلقيح مصنوعي و يا از راه شبهه و زنا ايجاد شده باشد. واژگان كليدي: آثار نسب، احكام نسب، انواع نسب، تلقيح مصنوعي، ولد شبهه، ولد زنا، اهداي جنين، اجاره رحم.