پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

پژوهش حاضر با هدف تبيين نقش زكات در معناي عام در انسجام اجتماعي از ابعاد مختلف عبادي، اقتصادي و سياسي انجام شده است. مطالعه حاضر در پي آن است تا نشان دهد زكات چگونه از طريق تحول در بينش‌ها، تقويت گرايش‌هاي مثبت و هدايت كنش‌هاي افراد و نهادهاي جامعه محقق مي‌شود. اين تحقيق به روش توصيفي-تحليلي انجام شده و گردآوري داده‌ها به شيوه كتابخانه‌اي و با مراجعه به منابع اصلي اسلامي (قرآن و سنت) و نيز مطالعات مرتبط در حوزه‌هاي علوم اجتماعي، اقتصاد و علوم سياسي صورت پذيرفته است. داده‌ها بر اساس چارچوب مفهومي مشتمل بر سه بُعد «بينشي»، «گرايشي» و «كنشي» در سه عرصه عبادي، اقتصادي و سياسي، مورد تحليل و واكاوي قرار گرفته‌اند. يافته‌هاي تحقيق حاكي از آن است كه زكات داراي نقش چندبعدي و كاملي در تحقق انسجام اجتماعي است. زكات در بعد عبادي با تقويت باورهاي مشترك (مانند امر الهي و ركن دين بودن)، ايجاد گرايش‌هاي مثبت (مانند تزكيه نفس و تقرب به خدا) و ترغيب به كنش‌هايي مانند پرداخت مخفيانه و شتاب در اداء)، انسجام دروني جامعه را تقويت مي‌كند. زكات در بعد اقتصادي با پاكسازي ثروت و توزيع عادلانه آن، ايجاد بركت و تعادل اقتصادي، كاهش فاصله طبقاتي و رفع مفاسد ناشي از فقر، بستر اقتصادي لازم براي انسجام اجتماعي را فراهم مي‌آورد و امنيت و عدالت اقتصادي را گسترش مي‌دهد. زكات در بعد سياسي با تقويت حكومت اسلامي، افزايش مقبوليت و كارآمدي آن، ايجاد گرايش به اطاعت از حاكميت و مشاركت سياسي، نيز تأمين منابع براي امنيت و رستگاري جامعه، به انسجام سياسي و تقويت هويت جمعي واحد كمك شاياني مي‌كند. در مجموع، زكات نه تنها يك عبادت فردي، بلكه يك نهاد اجتماعي قدرتمند است كه از طريق تأثير همزمان بر انديشه، تمايلات و رفتارهاي افراد، مهم‌ترين نقش را در ايجاد و حفظ انسجام همه‌جانبه در جامعه اسلامي ايفا مي‌كند.