به گزارش معاونت پژوهش مدرسه علمیه تخصصی جامعه النور شیراز، شانزدهمین پیشنشست همایش ملی «ابعاد حرمت سیاسی پدیده کشف حجاب»، با موضوع «واکاوی حرمت سیاسی کشف حجاب با محوریت استحاله فرهنگی» با سخنرانی سرکار خانم دکتر زهره معارف به بررسی ابعاد مختلف این مسئله از منظر آموزههای قرآنی، مبانی فقهی و پیامدهای فرهنگی، اجتماعی و تمدنی حرمت سیاسی کشف حجاب، بر ضرورت شناخت راهبردهای فرهنگی دشمن، آگاهیبخشی به زنان جامعه و تقویت ظرفیتهای همهجانبه نظام اسلامی در مواجهه با جنگ ترکیبی پرداخت.
دکتر معارف در ابتدای سخنان خود با تأکید بر اینکه کشف حجاب علاوه بر حرمت شرعی، واجد ابعاد و پیامدهای سیاسی نیز هست، اظهار داشت: بسیاری از افرادی که اقدام به کشف حجاب میکنند، ممکن است از اهداف و پشتپرده جریانهای حامی سیاست مقابله با حجاب آگاهی نداشته باشند. چهبسا این افراد از نظر اعتقادی و معنوی پایبند به دین و اهل عبادت، دعا و مناجات باشند، اما به دلیل ناآگاهی، متوجه نباشند که رفتار آنان ممکن است در راستای اهداف جریانهای معارض قرار گیرد. ازاینرو، اگر از نقش و اهداف جریانهای پشتیبان این سیاست آگاه شوند، ممکن است در رفتار خود تجدیدنظر کنند.
ایشان در ادامه، با استناد به آیه ۶۰ سوره مبارکه انفال، «وَأَعِدُّوا لَهُم مَا اسْتَطَعْتُم مِن قُوَّةٍ»، به تبیین مفهوم گسترده قدرت و ضرورت آمادگی جامعه اسلامی در برابر تهدیدهای دشمن پرداخت و بیان کرد: مفهوم «قوة» در این آیه صرفاً به تجهیزات و امکانات نظامی محدود نمیشود، بلکه همه ظرفیتهای مادی و معنوی، از جمله توانمندیهای اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، علمی و اجتماعی را دربرمیگیرد.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به دیدگاه تفسیری آیتالله مکارم شیرازی و علامه طباطبایی درباره این آیه، خاطرنشان کرد: آمادگی در برابر دشمن نباید به زمان وقوع حمله و تهاجم محدود شود، بلکه جامعه اسلامی باید پیش از شکلگیری تهدیدها و حتی در برابر احتمال توطئههای آینده نیز از آمادگی لازم برخوردار باشد.
وی با تأکید بر اینکه پیروزی بر دشمن صرفاً به کمیت و پیشرفته بودن تجهیزات نظامی وابسته نیست، نقش ایمان، اراده، مقاومت و ظرفیتهای معنوی را نیز در تقویت جبهه اسلامی مؤثر دانست و افزود: محدودکردن مفهوم قدرت به ابزارهای نظامی، غفلت از ظرفیتهای گستردهای است که آموزههای قرآنی برای پیشرفت و اقتدار جامعه اسلامی مورد توجه قرار دادهاند.
دکتر معارف در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به ماهیت چند بعدی جنگهای معاصر، اظهار داشت: دشمن برای دستیابی به اهداف خود از ابزارهای متنوع نظامی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بهره میگیرد؛ بنابراین، مواجهه با چنین تهدیدهایی نیز مستلزم برخورداری از آمادگی و قدرت در همه عرصههاست.
ایشان با تبیین جایگاه زنان در ساختار فرهنگی و اجتماعی جامعه، افزود: زنان از ارکان اصلی خانواده و محورهای مهم تربیت نسل آینده هستند و به همین دلیل، در معرض برنامهها و تلاشهای جریانهای معارض برای تأثیرگذاری بر هویت و سبک زندگی قرار دارند. ازاینرو، پدیده کشف حجاب را نباید صرفاً بهعنوان یک رفتار فردی یا تغییر در پوشش ظاهری بررسی کرد، بلکه لازم است زمینهها، اهداف و جریانهای پشتیبان آن نیز مورد توجه قرار گیرند.
استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر اینکه استحاله فرهنگی به معنای تغییر بنیادین در نظام ارزشی جامعه و جایگزینی یک نظام ارزشی با نظامی دیگر است، تصریح کرد: مسئله صرفاً تغییر در الگوهای ظاهری زندگی نیست، بلکه باید پیامدهای این روند بر هویت دینی، ملی و اجتماعی افراد و جامعه بررسی شود. تضعیف هویت دینی میتواند زمینهساز آسیب به هویت ملی و بروز پیامدهای فردی و اجتماعی همچون یأس، ناامیدی و تزلزل هویتی باشد.
وی در تبیین مبانی فقهی حرمت سیاسی کشف حجاب، به قاعده وجوب حفظ نظام اسلامی و حکم عقل به قبح اختلال در نظام اجتماعی اشاره کرد و گفت: حفظ نظام اسلامی از اهمیت ویژهای برخوردار است و عقل نیز بیتفاوتی و تسلیم در برابر دشمن را نمیپذیرد.
دکتر معارف با اشاره به جایگاه حاکم شرع و ولیفقیه در تدبیر امور جامعه اسلامی، طرح مسئله حرمت سیاسی کشف حجاب را اقدامی در راستای آگاهسازی جامعه نسبت به اهداف و برنامههای دشمن و جلوگیری از بهرهبرداری جریانهای معارض از رفتارهای ناخواسته افراد دانست.
ایشان با تفکیک دو ساحت شرعی و سیاسی این مسئله بیان کرد: در ساحت حرمت شرعی، حکم در جهت صیانت از تکلیف دینی و جلوگیری از ارتکاب حرام مطرح است؛ اما در ساحت سیاسی، موضوع در چارچوب مصالح کلان جامعه، حفظ هویت فرهنگی و جلوگیری از تضعیف اقتدار یک ملت مورد بررسی قرار میگیرد. ازاینرو، میتوان گفت حرمت شرعی ناظر به صیانت فردی و دینی است و حرمت سیاسی، در نگاه کلان، ابعاد گستردهتری از حفاظت از جامعه و ملت را دربرمیگیرد.
در ادامه استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: نکته مهم در این آگاهیبخشی، توجه به تفاوت رفتار آگاهانه و عامدانه با رفتار ناشی از ناآگاهی است؛ چراکه ممکن است برخی افراد بدون قصد همراهی با دشمن، در مسیری قرار گیرند که جریانهای معارض از آن بهرهبرداری کنند.
وی با تأکید بر اینکه جنگ ترکیبی، ابزارهای ترکیبی میطلبد، مصادیق قدرت جامعه اسلامی را شامل ایمان، توان نظامی، علم و دانش، قلم و اندیشه، اقتصاد مقاومتی، صرفهجویی و ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی دانست.
دکتر معارف با اشاره به اهمیت پیشرفت علمی کشور و تهدیدهایی که متوجه سرمایههای انسانی و علمی میشود، شهادت دانشمندان و نیروهای متخصص، از جمله شهیده مهسا طاهری، را یادآور شد و بر ضرورت صیانت از ظرفیتهای علمی و راهبردی جامعه تأکید کرد.
ایشان همچنین حرمت سیاسی کشف حجاب را نمونهای از نگاه کلان و آیندهنگرانه فقیه جامعالشرایط به مسائل جامعه دانست و خاطرنشان کرد: در مواجهه با مسائل اجتماعی نباید صرفاً بر اساس هیجان و واکنشهای احساسی تصمیم گرفت، بلکه باید با نگاهی عقلانی و مبتنی بر شناخت راهبردهای دشمن، ابعاد مختلف مسئله را بررسی کرد.
استاد حوزه و دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به حضور پیروان ادیان و اقلیتهای دینی در جامعه اسلامی، بر مشترک بودن منافع عمومی و ضرورت توجه همه افراد جامعه به حفظ امنیت و اقتدار کشور تأکید کرد.
وی با استناد به مباحث علامه طباطبایی در تفسیر المیزان ذیل آیه ۶۰ سوره انفال، اظهار داشت: تهدیدهای متوجه جامعه اسلامی، صرفاً مسلمانان را دربرنمیگیرد، بلکه همه افرادی که در این جامعه زندگی میکنند، از پیامدهای آن تأثیر میپذیرند. بنابراین، حفظ منافع مشترک و مقابله با تهدیدهای مشترک، از منظر عقلانی و اجتماعی نیز قابل تبیین است.
دکتر معارف افزود: افرادی که از نظر اعتقادی مسلمان نیستند نیز در جامعه اسلامی از امنیت و منافع عمومی بهرهمند هستند و ازاینرو، توجه به مصالح عمومی و پرهیز از رفتارهایی که ممکن است در مسیر تحقق اهداف دشمن قرار گیرد، برای همه ساکنان جامعه قابل توجه است.
ایشان در تبیین ابعاد تمدنی این موضوع، خاطرنشان کرد: نگاه تمدنی به معنای محدود نشدن به منافع فردی، خانوادگی یا حتی ملی است، بلکه مستلزم توجه به تحولات انسانی در سطح گستردهتر و احساس مسئولیت نسبت به مسائل زنان در جوامع مختلف است.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به ضرورت تمایز میان آزادی زن و نگاه ابزاری به او، اظهار داشت: کرامت و هویت انسانی زن نباید تحتالشعاع بهرهبرداریهای سیاسی و فرهنگی قرار گیرد. در این زمینه، توجه به گرایش برخی زنان در کشورهای اروپایی به اسلام و انتخاب پوششهای پوشیده نیز از منظر فرهنگی و هویتی قابل تأمل است.
وی تأکید کرد: زنان از سرمایههای مهم انسانی و فرهنگی جوامع هستند و هنگامی که در معرض برنامههای فرهنگی و سیاسی جریانهای معارض قرار میگیرند، باید همه ظرفیتهای فکری، فرهنگی و اجتماعی برای آگاهیبخشی و صیانت از جایگاه و کرامت آنان به کار گرفته شود.
دکتر معارف در پایان، با استناد به آیه ۲۵ سوره مبارکه حدید «لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ»، بر ضرورت تبیین پیوند میان اقامه قسط و حرمت سیاسی کشف حجاب تأکید کرد و تحقق قسط را مستلزم برخورداری جامعه از آگاهی، توانمندی، قدرت تشخیص و آمادگی برای مقاومت در برابر جریانهای معارض دانست و خاطرنشان کرد: آگاهیبخشی به افرادی که در معرض تأثیرگذاری برنامهها و راهبردهای فرهنگی دشمن قرار دارند، ضرورتی انکارناپذیر است تا با شناخت پیامدهای رفتارهای خود، ناخواسته در مسیری همسو با اهداف این جریانها قرار نگیرند. بر این اساس، تبیین ابعاد حرمت سیاسی کشف حجاب در چارچوب صیانت از نظام اسلامی، مقابله با جنگ ترکیبی، پیشگیری از استحاله فرهنگی، پاسداشت هویت دینی و ملی و حفظ کرامت زنان، ضرورت شناخت عمیقتر راهبردها و اهداف فرهنگی و سیاسی جریانهای معارض و تقویت آگاهی عمومی را بیش از پیش آشکار میسازد.
