پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

تهران،مجتمع آموزش علوم اسلامی کوثر"سلام الله علیها".علم در تمدن اسلامی ؛ اوج و افول" در نشست علمی پژوهشی مجتمع آموزش علوم اسلامی کوثر .نشست علمی پژوهشی مجتمع آموزش علوم اسلامی کوثر با ارائه استاد دکتر صفری برگزار شد و در آن عوامل شکل‌گیری دوران شکوفایی علم در تمدن اسلامی و زمینه‌های افول تولید علم در جهان اسلام مورد بررسی قرار گرفت. به گزارش روابط عمومی مجتمع آموزش علوم اسلامی کوثر، استاد صفری در این نشست با اشاره به پیوند میان علم، هویت، تاریخ و سیاست اظهار کرد: در بررسی تاریخ علم و تمدن اسلامی نمی‌توان به یک نظر واحد بسنده کرد؛ چراکه عوامل مختلف تاریخی، هویتی، اجتماعی و سیاسی در شکل‌گیری و تحول جریان علمی در جهان اسلام نقش داشته‌اند. وی با اشاره به دوره شکوفایی تمدن اسلامی افزود: تمدن اسلامی در مقطعی از تاریخ، دوره‌ای طلایی را تجربه کرد و در این دوران، جهان اسلام در تولید علم و دانش پیشتاز بود. اوج این شکوفایی را می‌توان از قرن سوم تا ششم هجری دنبال کرد؛ دوره‌ای که دستاوردهای علمی قابل توجهی در حوزه‌های مختلف شکل گرفت. استاد صفری با بیان اینکه «افول علم» به معنای توقف مطلق فعالیت‌های علمی نیست، تصریح کرد: منظور از افول، بیش از آنکه توقف علم باشد، کاهش توانایی تمدن اسلامی در بازتولید و تولید دانش و از دست دادن جایگاه پیشتاز خود در عرصه علمی است. وی در ادامه به دیدگاه‌های مختلف درباره علل افول علم در تمدن اسلامی اشاره کرد و گفت: برخی، عوامل بیرونی و نقش بیگانگان را در این روند مؤثر می‌دانند و برخی دیگر، عوامل درونی و حتی برخی ویژگی‌های موجود در برداشت‌های دینی را مورد توجه قرار داده‌اند؛ با این حال، بررسی این مسئله نیازمند توجه هم‌زمان به مجموعه‌ای از عوامل است. این استاد حوزه و دانشگاه، «نهضت ترجمه» را یکی از عوامل مهم در شکوفایی علمی تمدن اسلامی دانست و اظهار کرد: مسلمانان در دوره شکوفایی، دانش تمدن‌های دیگر را ترجمه و بازآفرینی کردند، اما صرفاً مقلد و تسلیم بی‌قید و شرط آن دانش‌ها نبودند؛ بلکه تلاش کردند دانش دریافت‌شده را جذب، تکمیل و متناسب با نیازهای تمدنی خود بازتولید کنند. وی حمایت مالی و اقتصادی از علم را از دیگر عوامل رشد علمی در تمدن اسلامی برشمرد و افزود: زمانی که علم مورد حمایت قرار گرفت و امکانات لازم برای دانشمندان و مراکز علمی فراهم شد، زمینه برای گسترش فعالیت‌های علمی و شکل‌گیری یک تمدن علمی فراهم شد. استاد صفری همچنین با اشاره به پیوند علم و دین در تمدن اسلامی گفت: همسایگی و ارتباط علم و دین موجب ارج و ارزش یافتن علم در جامعه اسلامی شد و در کنار آن، ارتباط و تعامل میان نهادهای دینی و حکومتی نیز در پشتیبانی از جریان علمی نقش داشت. وی با تأکید بر اهمیت نهادهای علمی پایدار در دوران شکوفایی تمدن اسلامی خاطرنشان کرد: شکل‌گیری مراکز علمی همچون بیت‌الحکمه، مدارس، بیمارستان‌ها و مراکز آموزشی، از جمله عوامل مؤثر در استمرار جریان دانش بود. نظامیه بغداد نیز یکی از نمونه‌های مهم این نهادهای علمی به شمار می‌رود. استاد صفری در بخش دیگری از سخنان خود، درباره چگونگی افول تمدن اسلامی این پرسش را مطرح کرد که آیا فروپاشی تمدن و افول علم، روندی تدریجی بوده یا در نتیجه یک حادثه دفعی رخ داده است و تأکید کرد: برای پاسخ به این پرسش باید مجموعه‌ای از عوامل را در کنار یکدیگر مورد بررسی قرار داد. وی در پایان، عوامل معرفتی و روش‌شناختی را از جمله عوامل مؤثر در افول علمی تمدن اسلامی دانست و «محدود شدن دامنه اجتهاد» را از موضوعاتی برشمرد که در بررسی روند افول علمی باید مورد توجه قرار گیرد.