جوامع در طول تاریخ با بحران های متعددی مواجه شده اند در قرآن این کتاب مقدس که دقیق ترین و صحیح ترین کتاب موجود در کره زمین است حوادث و بحران های زمان های متعدد به تناسب جنبه هدایتی که دارد آمده است.
پیامبران با بحران های متعددی مواجه شده اند؛ بعضی از این بحران ها بحران اعتقادی بودند مثلاً حضرت موسی (ع) وقتی از میقات بر می گردد می بیند که مردم گاو پرست شده اند.
بحران زمان حضرت شعیب یک بحران اقتصادی است. حضرت شعیب با بحران کم فروشی در بین قوم خودش روبرو بود. حضرت لوط با بحران انحراف اخلاقی مواجه بود.
پیامبر اسلام(ص) با بحران های متعددی رو برو بود؛ اعم از بحران اقتصادی که مسلمان ها تحریم اقتصادی همه جانبه شدند. شعب ابی طالب یک بحران اقتصادی بود یک تحریم فلج کننده برای مسلمان ها بود و همچنین پیامبر(ص) با بحران نظامی مواجه شد، در جریان جنگ تبوک، جنگ بدر، جنگ احد و ... بدون امکانات جنگیدند.
دشمن مقابل مسلمان ها تمام امکانات نظامی، اقتصادی، سیاسی و ... همه اینها را داشتند در مقابل پیامبر(ص) و مسلمان ها باکمترین امکانات می جنگیدند. با کمترین امکانات چه امکانات سخت افزاری که وسایل ها باشد چه امکانات نرم افزاری که بتوانند بر ذهن ها تأثیرگذار باشند.
اما پیامبران این بحران ها را مدیریت کردند و با تکنیک هایی که داشتند توانستند عبور کنند از این بحران ها. تهدیدها را تبدیل به فرصت کردند و توانستند پیام دین خودشان را به مردم ابلاغ کنند.
عاشورا نصف روزی بود اما بحران هایی که بوجود آورد چند سال ادامه پیدا کرد. در عاشورا با بحران های متعدد روبرو می شوید. حضرت زینب سلام الله علیها با یک بحران چند لایه مواجه شد.
یکی از بحران ها بحران روانی- عاطفی بود؛ حدود 18 نفر از اهل بیت علیهم السلام در روز عاشورا به شهادت رسیدند. فرزندان حضرت زینب سلام الله علیها به شهادت رسیدند، برادرش را از دست داد، برادر زاده هایش را از دست داد، اصحاب شهید شدند، حضرت زینب سلام الله علیها تمام تکیه گاهایش را از دست داده، خیمه ها آتش گرفت یک بحران روانی عاطفی در یک نیمروز برای حضرت زینب سلام الله علیها اتفاق افتاد. حضرت زینب سلام الله علیها باید این بحران را مدیریت کند.
بحران بعدی که حضرت زینب سلام الله علیها با آن مواجه شد بحران اجتماعی بود، در روز عاشورا، اصحاب و خاندان پیامبر(ص) را تخریب کردند، خاندان پیامبر (ص) را خارجی خطاب می کنند. آل الله، یاران پیامبر(ص)، خانواده پیامبر(ص) را به عنوان افراد خارج شده از دین معرفی می کنند و مردم این شایعه و مسأله را پذیرفتند یعنی دشمن گفت و مردم پذیرفتند.
بحران بعدی که حضرت زینب سلام الله علیها با آن مواجه شد بحران امنیتی بود. قرار است اسرا را به شام ببرند حضرت زینب سلام الله علیها با یک خطر جانی در این مسیر همراه است امام سجاد(ع) بیمار است و نمی تواند حضور میدانی داشته باشد، حضرت زینب سلام الله علیها باید همه اینها را مدیریت کند. فرمان را از امام زمانش یعنی امام سجاد(ع) بگیرد و این فرمان را در عرصه میدان اجرا کند.
حضرت زینب سلام الله علیها با بحران سیاسی هم روبرو بود، بحران سیاسی این بود که حکومت تغییر کرده، به ظاهر بنی امیه پیروز شده اسرای اهل بیت علیهم السلام تحت ظلم شدید حاکمیت قرار گرفتند، بنی امیه دارد اظهار پیروزی می کند.
باید دید مدیریت حضرت زینب سلام الله علیها در این بحران های متعدد چگونه بود و از آن درس بگیریم.
حضرت زینب سلام الله علیها چکار کرد؟ ما چکار کنیم؟
اولین اصل در بحث سیستم مدیریتی حضرت زینب سلام الله علیها در مواجهه با بحران ها بحث خداباوری ایشان بود. بعضی اوقات اینقدر شرایط مبارزه سخت بود که پیامبران به خداوند عرضه می کردند متی نصر الله؟ پس این یاری ات کجاست؟ و در لحظه ای که تصورش را نمی کردند خدا یاری اش را می رساند.
در شرایطی که امام امت شهید شده، فرماندهان نظامی شهید شده اند خداوند یاری اش را رساند صحنه ای شبیه صحنه طبس تکرار شد و دشمن ناکام ماند. باید کارهایمان رنگ الهی داشته باشد تا خدا یاری اش را برساند.
اصل دوم در بحث مدیریت بحران حضرت زینب سلام الله علیها اصل عقلانیت بود. حضرت زینب سلام الله علیها با یک داغ شدید مواجه شد اما خودش را نباخت، مصیبت دیده بود اما احساسی و هیجانی عمل نکرد، اجازه نداد دشمن عاشورا را در روز عاشورا در کربلا دفن کند. دشمن گفت با کشتن امام حسین(ع) آخرین نفر از اهل بیت از پنج تن آل عبا را کشتیم و دیگه تمام شد و دوره ابوسفیان شروع شد. حضرت زینب سلام الله علیها اجازه نداد این اتفاق بیفتد با عقلانیت حرکت کرد و با خطبه های متعددی که در کوفه و شام خواند پیام عاشورا را تبیین کرد.
دشمن به ما حمله کرده حمله نظامی و رسانه ای ما باید با عقلانیت عمل کنیم. روایت اول نباید دست دشمن باشد. روایت اول بنی امیه این بود که اینها خارجی هستند پس ای مردم بیایید اینها را بکشیم. امام حسین (ع) و حضرت زینب سلام الله علیها با روایت دروغین مقابله کردند. اجازه ندادند این روایت پخش بشود. باید سواد رسانه ای خود را در این جنگ نرمی که وجود دارد بالا ببریم.
سومین اصل در بحث مدیریت بحران حضرت زینب سلام الله علیها اصل شجاعت و قاطعیت است. اگر در برابر دشمن از خود ترس نشان دهید، عقب نشینی کنید، اون موقع شما شکست می خورید. اگر یک قدم عقب بیائید، دشمن ده قدم جلو می آید. امام شهید می فرمود: من انقلابی ام مشخصه بارز فرد انقلابی شجاعت، صلابت و نترسی است.
