توضیح تفصیلی و علمی محورهای همایش
۱. آیندهپژوهی تمدن نوین اسلامی بر پایه توحید
آیندهپژوهی تمدن نوین اسلامی بر پایه توحید به بررسی روندها، سناریوها و افقهای پیشروی تمدن اسلامی با اتکا به جهانبینی توحیدی میپردازد. در این محور تلاش میشود با بهرهگیری از روشهای آیندهپژوهی، جایگاه مبانی اعتقادی و ارزشی اسلام در شکلدهی به آینده جوامع اسلامی تحلیل شود و چشماندازهای محتمل برای تحقق تمدن نوین اسلامی ترسیم گردد. در این چارچوب، توحید نه صرفاً یک اصل اعتقادی، بلکه مبنایی راهبردی برای جهتدهی به تحولات علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در آینده تلقی میشود.
این محور همچنین به بررسی ظرفیتهای تمدنی جهان اسلام در مواجهه با تحولات جهانی مانند انقلابهای فناورانه، تغییرات فرهنگی، چالشهای زیستمحیطی و تحولات ژئوپلیتیکی میپردازد. آیندهپژوهی تمدن توحیدی میتواند با ارائه سناریوهای مختلف، راهبردهایی برای تقویت هویت اسلامی، ارتقای سرمایه اجتماعی و توسعه الگوهای پیشرفت مبتنی بر ارزشهای الهی ارائه دهد. هدف نهایی این رویکرد، ترسیم افقهایی روشن برای شکلگیری جامعهای است که در آن پیشرفت علمی و مادی در کنار تعالی معنوی و اخلاقی تحقق یابد.
۲. چالشها و فرصتهای تمدنسازی توحیدی در جهان معاصر
تمدنسازی توحیدی در جهان معاصر با مجموعهای از چالشها و فرصتها مواجه است که بررسی دقیق آنها برای تحقق تمدن نوین اسلامی ضروری به نظر میرسد. از یک سو، گسترش الگوهای سکولار و مادیگرایانه در عرصههای مختلف زندگی اجتماعی، سیطره نظامهای اقتصادی مبتنی بر سرمایهداری، و نفوذ فرهنگ مصرفگرایی از جمله چالشهایی هستند که مسیر تحقق تمدن توحیدی را با دشواری مواجه میکنند. همچنین برخی بحرانهای فکری و هویتی در جوامع اسلامی، فاصله میان مبانی دینی و ساختارهای اجتماعی موجود را افزایش داده است.
در مقابل، فرصتهای مهمی نیز برای تمدنسازی توحیدی وجود دارد. افزایش آگاهی دینی در جوامع اسلامی، گسترش ارتباطات علمی میان اندیشمندان مسلمان، و شکلگیری گفتمانهای جدید درباره عدالت، معنویت و اخلاق در سطح جهانی از جمله ظرفیتهایی هستند که میتوانند زمینهساز احیای تمدن اسلامی باشند. بررسی این چالشها و فرصتها به اندیشمندان کمک میکند تا راهبردهایی واقعبینانه برای مواجهه با شرایط جهان معاصر و بهرهگیری از ظرفیتهای موجود در مسیر تمدنسازی ارائه دهند.
۳. نقش توحید در شکلگیری ارکان تمدن نوین
توحید بهعنوان بنیاد اساسی اندیشه اسلامی، نقشی تعیینکننده در شکلگیری ساختارها و ارکان تمدن اسلامی دارد. در این محور، تلاش میشود نسبت میان اصل توحید و عناصر اصلی تمدن همچون نظام معرفتی، اخلاق، اقتصاد، سیاست، فرهنگ و سبک زندگی مورد بررسی قرار گیرد. توحید در این نگاه، چارچوبی جامع برای تنظیم روابط انسان با خدا، با دیگر انسانها و با طبیعت فراهم میآورد و از این طریق جهتگیری کلی فعالیتهای فردی و اجتماعی را تعیین میکند.
بر این اساس، تمدن نوین اسلامی تنها در صورتی میتواند تحقق یابد که اصول توحیدی در همه سطوح حیات اجتماعی جاری شود. برای مثال، در حوزه اقتصاد، توحید میتواند مبنای عدالت اقتصادی و نفی استثمار قرار گیرد؛ در سیاست، به شکلگیری حکمرانی مبتنی بر عدالت و مسئولیت الهی بینجامد؛ و در فرهنگ و علم، زمینهساز رشد معرفتی همراه با تعهد اخلاقی باشد. بررسی نقش توحید در این حوزهها میتواند نشان دهد که چگونه این اصل بنیادین قادر است بنیانهای یک تمدن متوازن و انسانمحور را شکل دهد.
۴. مفهومشناسی
مفهومشناسی یکی از گامهای اساسی در مطالعات تمدنی است؛ زیرا بسیاری از چالشهای نظری ناشی از ابهام یا اختلاف در تعریف مفاهیم کلیدی است. در این محور تلاش میشود مفاهیم بنیادینی مانند «توحیدمحوری»، «تمدن اسلامی»، «تمدن نوین اسلامی»، «تمدنسازی»، «پیشرفت اسلامی» و «حکمرانی توحیدی» مورد تحلیل و بازتعریف قرار گیرند. بررسی تاریخی و تطبیقی این مفاهیم در آثار اندیشمندان مسلمان و نیز در ادبیات تمدنشناسی معاصر، میتواند به شکلگیری فهمی دقیقتر و مشترک از این اصطلاحات کمک کند.
علاوه بر این، مفهومشناسی میتواند به روشن شدن مرزهای مفهومی میان تمدن اسلامی و دیگر الگوهای تمدنی کمک کند. تبیین دقیق مفاهیم، زمینهای برای گفتوگوی علمی میان رشتههای مختلف مانند الهیات، فلسفه، علوم اجتماعی و مطالعات تمدنی فراهم میآورد و امکان شکلگیری ادبیاتی منسجم در حوزه تمدن نوین اسلامی را افزایش میدهد.
۵. مبانی نظری و بنیانهای عملی تمدن توحیدی از نگاه اندیشمندان
این محور به بررسی دیدگاهها و نظریات اندیشمندان مسلمان درباره مبانی و سازوکارهای تحقق تمدن توحیدی اختصاص دارد. در طول تاریخ اندیشه اسلامی، متفکران بسیاری به مسئله نسبت دین و تمدن پرداختهاند و هر یک از زاویهای خاص به تبیین ظرفیتهای اسلام برای ساماندهی زندگی فردی و اجتماعی توجه کردهاند. مطالعه و تحلیل این دیدگاهها میتواند به غنای نظریه تمدن اسلامی کمک کرده و زمینهای برای توسعه چارچوبهای فکری جدید فراهم آورد.
در این محور، آثار و آرای اندیشمندان معاصر نیز مورد توجه قرار میگیرد؛ اندیشمندانی که با الهام از منابع اصیل اسلامی و با توجه به شرایط جهان امروز، تلاش کردهاند الگوهایی برای تحقق تمدن نوین اسلامی ارائه دهند. بررسی تطبیقی دیدگاههای آنان، علاوه بر روشن ساختن نقاط قوت و ضعف هر رویکرد، میتواند به شکلگیری یک منظومه نظری جامع برای تمدنسازی توحیدی کمک کند و راه را برای پیوند میان نظریه و عمل در این حوزه هموار سازد.
جهت شرکت در این همایش به سایت زیر مراجعه کنید:
https://tawhidconf.whc.ir/
