پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

طباطبایی استاد حوزه و دانشگاه گفت: اگر ازدواج با شناخت و انتخاب صحیح صورت گیرد، نه‌تنها مانع پیشرفت علمی نیست، بلکه می‌تواند موتور محرکه موفقیت و آرامش روانی پژوهشگران باشد. و تأخیر در ازدواج می تواند حاصل ترکیبی از عوامل روان‌شناختی، اقتصادی و فرهنگی باشد

به گزارش پایگاه خبری و رسانه ای حوزه های علمیه خواهران هرمزگان حجت الاسلام سید محسن طباطبایی در آغاز این نشست، ضمن تبریک ایام فرخنده ماه ذی‌الحجه و سالروز ازدواج نورانی حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام و حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها، این پیوند آسمانی را به عنوان الگویی کامل برای زندگی مشترک معرفی کرد 

طباطبایی با اشاره به برکات گسترده این ازدواج در تاریخ بشریت، تأکید کرد:خانواده‌ای که بر پایه زهد، تقوا، ساده‌زیستی و معنویت بنا شود، می‌تواند سرچشمه هدایت و تعالی انسان‌ها باشد. ازدواج امیرالمؤمنین(ع) و حضرت زهرا(س) نه تنها الگویی برای زندگی فردی مسلمانان است، بلکه آثار و برکات آن تا ظهور منجی عالم بشریت حضرت مهدی عجل‌الله تعالی فرجه الشریف ادامه دارد

استاد حوزه در ادامه به نقش خانواده در ایجاد آرامش، رشد اخلاقی و تعالی معنوی انسان اشاره کرد و گفت: خانواده کانونی است که اگر ارزش‌های اخلاقی، محبت، همدلی و مسئولیت‌پذیری در آن حاکم باشد، زندگی انسان از نورانیت و آرامش برخوردار می‌شود؛ اما اگر این مؤلفه‌ها در خانواده وجود نداشته باشد، حتی برخورداری از امکانات مادی فراوان نیز نمی‌تواند خوشبختی و رضایت حقیقی را برای اعضای خانواده فراهم کند

وی با اشاره به موضوع اصلی نشست، یعنی بررسی عوامل مؤثر در تمایل یا عدم تمایل به ازدواج و فرزندآوری در جامعه علمی کشور، بیان کرد: جامعه علمی کشور که متشکل از حوزویان، دانشگاهیان و نخبگان است، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی به فرهنگ و رفتار اجتماعی دارد. اگر این قشر اثرگذار اهمیت مسئله ازدواج و فرزندآوری را به درستی درک کنند و در زندگی خود به آن توجه داشته باشند، آثار مثبت آن در سطح جامعه نیز نمایان خواهد شد

طباطبایی در ادامه به برخی چالش‌های موجود در میان اقشار نخبه اشاره کرد و گفت: یکی از مسائل مهمی که در میان نخبگان و دانش‌پژوهان دیده می‌شود، به تأخیر افتادن ازدواج به دلیل تمرکز بیش از حد بر تحصیل، پژوهش و فعالیت‌های علمی است. بسیاری از دانشجویان و طلاب تصور می‌کنند که برای دستیابی به موفقیت علمی باید تشکیل خانواده را به سال‌های بعد موکول کنند، در حالی که این نگاه می‌تواند پیامدهای منفی متعددی در حوزه‌های روانی، اجتماعی و جمعیتی به دنبال داشته باشد

وی با اشاره به هشدارهای رهبر معظم انقلاب درباره مسئله کاهش جمعیت، این موضوع را یکی از چالش‌های جدی آینده کشور دانست و تصریح کرد: کاهش نرخ رشد جمعیت در ایران با سرعتی بی‌سابقه رخ داده است. در حالی که در دهه شصت نرخ فرزندآوری بیش از شش فرزند به ازای هر زن بود، اجرای برخی سیاست‌های افراطی کنترل جمعیت در دهه‌های بعد موجب شد این نرخ در مدت کوتاهی به کمتر از حد جایگزینی برسد

طباطبایی ادامه داد: نرخ جایگزینی جمعیت در جهان حدود ۲٫۱۵ فرزند برای هر خانواده در نظر گرفته می‌شود؛ به این معنا که برای حفظ تعادل جمعیتی، هر زوج باید به طور متوسط بیش از دو فرزند داشته باشند. اما کاهش شدید این نرخ در سال‌های اخیر، زنگ خطری جدی برای آینده جمعیتی کشور محسوب می‌شود

استاد حوزه با بیان اینکه عبور از پنجره جمعیتی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای کشور به همراه داشته باشد، افزود: اگر در سال‌های آینده نرخ فرزندآوری افزایش پیدا نکند، جامعه با پدیده سالمندی گسترده روبه‌رو خواهد شد وضعیتی که در آن بخش قابل توجهی از منابع کشور صرف تأمین نیازهای درمانی، رفاهی و بیمه‌ای سالمندان خواهد شد و ظرفیت‌های توسعه‌ای کشور با چالش مواجه می‌شود

وی در ادامه بر نقش فرهنگ‌سازی در حل این مسئله تأکید کرد و گفت: سیاست‌گذاری‌های اقتصادی و اجتماعی اهمیت دارد، اما مهم‌تر از آن اصلاح نگرش‌ها و فرهنگ عمومی جامعه نسبت به ازدواج و فرزندآوری است. برگزاری نشست‌های علمی و گفت‌وگوهای تخصصی می‌تواند در آگاهی‌بخشی و اصلاح این نگرش‌ها نقش مؤثری ایفا کند

در بخش دیگری از این وبینار، سخنران به بررسی ریشه‌های تأخیر در ازدواج در میان جوانان پرداخت و گفت: عوامل مؤثر در این مسئله را میتوان در چهار دسته اصلی شامل عوامل روان‌شناختی، اقتصادی، فرهنگی و ساختاری طبقه‌بندی کرد

طباطبایی درباره عوامل روان‌شناختی توضیح داد: کمال‌گرایی افراطی یکی از عواملی است که باعث می‌شود برخی جوانان فرصت‌های مناسب ازدواج را از دست بدهند. بسیاری از افراد در انتظار گزینه‌ای ایده‌آل و بی‌نقص، تصمیم‌گیری درباره ازدواج را به تعویق می‌اندازند. همچنین ترس از مسئولیت، نگرانی از شکست در زندگی مشترک و گرایش به فردگرایی از دیگر عواملی است که مانع شکل‌گیری خانواده می‌شود

استاد حوزه در بخش عوامل اقتصادی نیز به مشکلاتی همچون بی‌ثباتی شغلی، افزایش هزینه‌های زندگی و تورم اشاره و تأکید کرد:  تصور ضرورت برخورداری از شرایط اقتصادی کاملاً ایده‌آل پیش از ازدواج، یکی از برداشت‌های نادرست در میان جوانان است. به گفته وی، بسیاری از خانواده‌های موفق زندگی مشترک خود را با امکانات محدود آغاز کرده‌اند و با تلاش و همکاری مشترک به تدریج شرایط زندگی خود را بهبود بخشیده‌اند

وی با اشاره به رواج شعارهایی همچون فرزند کمتر، زندگی بهتر در دهه‌های گذشته، گفت: این نوع پیام‌ها در طول سال‌ها به شکل‌گیری ذهنیتی در جامعه انجامیده است که خانواده پرجمعیت را امری نامطلوب یا دشوار تلقی می‌کند. در حالی که در فرهنگ اسلامی، فرزند به عنوان نعمتی الهی و عامل گسترش محبت و نشاط در خانواده شناخته می‌شود

طباطبایی همچنین به برخی نگرش‌های نادرست در جامعه اشاره کرد و افزود: گاهی خانواده‌های پرجمعیت با نگاه‌های منفی یا حتی تحقیرآمیز مواجه می‌شوند؛ در حالی که چنین رویکردی نه تنها با ارزش‌های دینی همخوانی ندارد، بلکه می‌تواند در بلندمدت پیامدهای جمعیتی و اجتماعی نامطلوبی برای کشور به همراه داشته باشد

استاد حوزه در بخش دیگری از سخنان خود،  به برخی تصورات نادرست درباره ازدواج و فرزندآوری پرداخت. از جمله این باورها، تصور تعارض میان ازدواج و پیشرفت علمی است. وی در این باره توضیح داد: اگر ازدواج با شناخت و انتخاب صحیح صورت گیرد، نه تنها مانع پیشرفت علمی نیست، بلکه می‌تواند با ایجاد آرامش روانی و عاطفی، زمینه تمرکز و موفقیت بیشتر در فعالیت‌های علمی و حرفه‌ای را فراهم کند

وی همچنین فرزندآوری را فرصتی برای رشد عاطفی و تربیتی والدین دانست و گفت: تربیت فرزند مدرسه‌ای برای رشد شخصیت انسان است. خانواده نخستین و مهم‌ترین محیط تربیتی برای کودک به شمار می‌رود و نقش والدین در شکل‌گیری شخصیت فرزندان، به ویژه در سال‌های ابتدایی زندگی، بسیار تعیین‌کننده است

طباطبایی با تأکید بر این نکته که زندگی مشترک همانند یک مسیر تدریجی از تلاش و تجربه است، افزود: انتظار یک زندگی کاملاً بی‌دردسر و بدون چالش از همان ابتدای ازدواج، تصوری غیرواقعی است. بسیاری از موفقیت‌های بزرگ در عرصه‌های علمی، ورزشی و اجتماعی نتیجه تلاش، صبر و پشتکار هستند و زندگی مشترک نیز از این قاعده مستثنا نیست

وی همچنین بر نقش مشارکت و همکاری همسران در ساختن زندگی تأکید کرد و گفت: آغاز زندگی با امکانات ساده نه تنها مانعی برای خوشبختی نیست، بلکه می‌تواند احساس مشارکت، مسئولیت‌پذیری و رشد شخصیت را در زوجین تقویت کند. زمانی که زن و شوهر در کنار یکدیگر برای ساختن آینده تلاش می‌کنند، پیوند عاطفی میان آن‌ها نیز مستحکم‌تر می‌شود

در پایان این نشست، استاد حوزه و دانشگاه خانواده را موتور محرک پیشرفت فردی و اجتماعی دانست و اظهار داشت: تشکیل خانواده می‌تواند موجب افزایش انگیزه، کاهش احساس تنهایی و ایجاد ثبات روانی در زندگی افراد شود. همچنین تجربه‌های اخلاقی و دینی در بستر خانواده تقویت می‌شود و انسان در مسیر رشد معنوی قرار می‌گیرد.

وی در پایان با قدردانی از حضور طلاب و شرکت‌کنندگان در این نشست پژوهشی، ابراز امیدواری کرد که ادامه مباحث مرتبط با این موضوع در جلسات آینده دنبال شود و به پرسش‌ها و شبهات موجود در زمینه ازدواج و فرزندآوری پاسخ داده شود. به گفته وی، توجه جدی به این مسئله در میان نخبگان و فرهیختگان می‌تواند نقش مهمی در اصلاح نگرش‌های اجتماعی و تقویت بنیان خانواده در جامعه ایفا کند.