در تاریخ ۶ اسفند ۱۴۰۴، کرسی آزاداندیشی با عنوان «دلایل کاهش ازدواج در نسل زد؛ اقتصادی، فرهنگی یا تغییر ارزشها؟» با حضور حجتالاسلام والمسلمین حمید شهسواری و با اجرای سرکار خانم لیلی رحیمی، در سالن اجتماعات مدرسه و با مشارکت طلاب و دانشآموختگان برگزار گردید.
مجری کارشناس در آغاز برنامه ضمن خیرمقدم به اساتید و طلاب، مسئله کاهش ازدواج را نشانهای از یک تحول عمیق اجتماعی دانست و بیان کرد که نسل Zدر بستر اینترنت و شبکههای اجتماعی رشد کرده و نوع نگاه او به تعهد، مسئولیت و خانواده با نسلهای گذشته تفاوت یافته است.
وی تأکید کرد که فهم دقیق این پدیده برای طلاب ضروری است؛ چراکه آینده نهاد خانواده و هدایت اجتماعی، نیازمند تحلیل عالمانه این تحولات نسلی است. سپس از استاد شهسواری دعوت شد تا به بررسی ابعاد اقتصادی، فرهنگی و ارزشی موضوع بپردازند.
سؤالات مطرحشده و پاسخها:
۱. سهم عوامل اقتصادی در کاهش ازدواج نسل Zچقدر واقعی است؟ آیا این مسئله بهانهسازی روانی است؟
استاد شهسواری بیان کردند که وضعیت اقتصادی بدون تردید یکی از عوامل مهم است. گرانی مسکن، بیثباتی شغلی، هزینههای سنگین آغاز زندگی و نگرانی از آینده، باعث شکلگیری ترس از مسئولیت اقتصادی در جوانان شده است. نسل امروز بیش از گذشته محاسبهگر است و تا زمانی که احساس امنیت اقتصادی نکند، کمتر به سمت ازدواج میرود.
با این حال، ایشان تأکید کردند که اقتصاد علت تامه نیست. در گذشته نیز سختیهای اقتصادی وجود داشته، اما انگیزه ازدواج قویتر بوده است. بنابراین باید پذیرفت که اقتصاد مهم است، اما در کنار آن تحولات فرهنگی و ارزشی نیز نقش تعیینکننده دارند.
استاد اشاره کردند که آمارها نشاندهنده افزایش سن ازدواج و کاهش نرخ آن است و همزمان شاخصهای اقتصادی نیز فشار معیشتی را تأیید میکنند. اما همپوشانی کامل میان وضعیت اقتصادی و کاهش ازدواج وجود ندارد؛ به این معنا که حتی در میان اقشار با وضعیت اقتصادی مناسب نیز تمایل به ازدواج کاهش یافته است. این مسئله نشان میدهد که متغیرهای فرهنگی و نگرشی سهم قابل توجهی دارند.
استاد تأکید کردند که بهبود اقتصاد میتواند بخشی از مشکل را حل کند، اما بدون اصلاح نگرشها و تقویت پایبندی اخلاقی و دینی، تغییر چشمگیری رخ نخواهد داد. مسئله عمیقتر از اقتصاد صرف است.
2. آیا با تغییر اولویتهای ارزشی مواجهیم یا تأخیر در بلوغ مسئولیتپذیری؟
استاد شهسواری معتقد بودند که ما با یک تغییر جدی در اولویتهای ارزشی روبهرو هستیم. نسل امروز بیش از آنکه تکلیفمحور باشد، حقمحور است. در این نگرش، فرد ابتدا حقوق شخصی، آزادی و خواستههای خود را در نظر میگیرد و سپس به مسئولیتها میاندیشد.
در چنین فضایی، ازدواج که ذاتاً مبتنی بر تعهد، گذشت و محدودیتهای متقابل است، گاه در تعارض با تصور فرد از آزادی قرار میگیرد. این مسئله را نمیتوان صرفاً تأخیر در بلوغ دانست، بلکه نشاندهنده تغییر در نظام ارزشی جامعه است.
3.نقش شبکههای اجتماعی در شکلدهی به تصویر غیرواقعی از ازدواج چیست؟
استاد شهسواری تأکید کردند که مسئله نسل Zبهشدت با فضای مجازی پیوند خورده است. شبکههای اجتماعی تصویرهایی آرمانی، پرزرقوبرق و غیرواقعی از زندگی مشترک ارائه میدهند. این مقایسههای دائمی، سطح توقعات را بالا میبرد و رضایت از زندگی ساده را کاهش میدهد.
از سوی دیگر، عادیسازی روابط بدون تعهد در فضای مجازی، ذهنیت جوانان را نسبت به ازدواج تغییر داده است. در نتیجه، ازدواج سنتی و متعهدانه در رقابت با تصویرهای جذاب اما سطحی فضای مجازی قرار میگیرد.
4.آیا ترجیح استقلال فردی نشانه فردگرایی افراطی است؟
استاد توضیح دادند که جهان امروز به سمت فردگرایی حرکت کرده است. نسل Zبه دنبال خودتحققی، پیشرفت شخصی و تجربههای فردی است. این گرایش لزوماً منفی نیست، اما اگر با مسئولیتپذیری همراه نباشد، به کاهش تعهد بلندمدت میانجامد.
در این فضا، ازدواج گاه بهعنوان محدودکننده آزادی تلقی میشود. لازم است تبیین شود که ازدواج در نگاه دینی نه سلب آزادی، بلکه مسیر رشد و تکامل مشترک است.
5.آیا تغییر اولویتهای ارزشی در نسل Zنسبت به ازدواج واقعیت دارد؟ یا ممکن است با تأخیر در بلوغ مسئولیتپذیری مواجه باشیم؟
ایشان معتقد بودند که نسل Zبیشتر به دنبال استقلال فردی است و از اینرو تغییرات ارزشی در آنها بیشتر بهعنوان یک تحول اجتماعی در نظر گرفته میشود، نه بحران. در حالی که نسلهای گذشته برای ازدواج بهعنوان یک مرحله ضروری زندگی نگاه میکردند، نسل Zدیدگاه متفاوتتری دارد که در آن ازدواج بهعنوان یک انتخاب و نه الزام اجتماعی مطرح است.
6.راهکار اصلی احیای فرهنگ ازدواج چیست؟
استاد شهسواری راهکار را در مجموعهای از اقدامات دانستند: اصلاح نسبی وضعیت اقتصادی، ترویج ازدواج ساده، ارتقای سواد رسانهای، آموزش مهارتهای زندگی و مهمتر از همه، احیای مرجعیت اخلاقی دین در حوزه خانواده، به باور ایشان، اگر دین دوباره نقش راهبر اخلاقی خود را در زندگی جوانان ایفا کند، نگاه آنان به تعهد، مسئولیت و خانواده نیز متحول خواهد شد.
در پایان، مجری کارشناس با جمعبندی مباحث بیان داشت: کاهش ازدواج در نسل Zنتیجه یک عامل واحد نیست، بلکه حاصل همزمان فشارهای اقتصادی، گسترش فردگرایی، حقمحوری، تأثیر عمیق فضای مجازی، ترس از شکست و تضعیف پایبندی دینی است.
حل این مسئله نیازمند نگاهی جامع است؛ نگاهی که هم اقتصاد را ببیند، هم فرهنگ را، و هم بازسازی مرجعیت اخلاقی دین را در دستور کار قرار دهد. این کرسی آزاداندیشی گامی در جهت فهم عمیقتر این پدیده و تقویت نقش طلاب در هدایت اجتماعی و فرهنگی جامعه بود.
