این کرسی با حضور خانم ها؛ ربابه اسماعیلیان؛ داور ، مرضیه شیری؛ استاد مخالف ،کبری ید پسند؛ استاد موافق - که هرسه بزرگوار پژوهشگر و استاد حوزه های علمیه خواهران استان و طلبه دکتری فقه خانواده هستند- در روز چهارشنبه 26/09/1404 در محل سالن اجتماعاتمدرسه علمیه خدیجه کبری (علیها السلام) برگزار گردید.
سرکار خانمربابه اسماعیلیان قبل از آغاز کرسی و مناظره اساتید موافق و مخالف به بیان مقدماتی درباره اصل مهریه در اسلام پرداخته و افزودند؛ در قرآن مهریه با تعبیر صداق و اجر آمده است و انواع مهر که در فقه شیعه امامیه تعریف شده است عبارتند از ؛ مهرالمسمی، مهرالمثل، مهرالسنه و مهرالمتعه که هر کدام تعریف خاصی دارد. درباره جنس مهر نیز باید گفت؛ آن چیزی است که، قابلیت ملکیت یا منفعت باشد. آنچه در مجلس تصویب شده است، این بود که قانون به میزان ۱۱۰سکه را ضمانت کیفریکرد و از آن بالاتر را ضمانت مدنی مینماید اما در قانون جدید ضمانت کیفری به ۱۴سکه تعریف شده است و بیشتر از آن را قانون ضمانت مدنی میکند که عللی که در آغاز برای این امر مطرح شده است، این است که؛ از وقوع کیفر زندان و آسیبهایی که به دنبال آن دامنگیر خانواده میشود، پیشگیری کند، زیرا با زندانی شدن زوج احتمال طلاق به میزان بالایی افزایش یافته و موقعیت شغلی افراد به خطر افتاده یا از دست میرود. همچنین آسیبهای اقتصادی و عاطفی برای کانون خانواده بالاخص فرزندان بالا میرود. در قانون جدید در صورتی که مهریه بیشتر از ۱۴سکه قرارداد شده باشد؛ در صورت معرفی مال زوج به مرجع قضایی، قانون میتواند حق زوجه را از مال زوج اخذ کند. این احتمال در مصالح مورد نظر همئ قابل فرض است که این قانون بتواند به حفظ کانون خانواده یا افزایش آمار ازدواج کمک نماید.
خلاصه نظرات استاد مخالف:
- چرا باید قانون در مسئلهای که حاصل تراضی بین طرفین است، یعنی مهریه دخالت داشته باشد، در حالی که این حق زن تلقی میشود؟
- چه فرقی بین مهریه و دیون دیگر است که در مهریه ضمانت بخشی کیفری و بخشی دیگر به صورت مدنی ضمین میشود؟
- با توجه به اهمیت کانون خانواده و اینکه احتمال دارد که مهریه تنها تکیهگاه مالی زن در هنگام ازدواج با مرد باشد، چرا قانون این امر را تضعیف میکند؟
- در صورتی که مهریه زن چیزی مانند آموزش باشد و قانون گفته است ۱۴ سکه یا معادل ۱۴ سکه، چگونه میتوان این مقدار از مهریه را از مرد اخذ کرد؟ و مشکل عمده کلمه معادل است.
- هیچ تضمینی نیست که این قانون بتواند به حفظ کانون خانواده یا افزایش آمار ازدواج بیانجامد.
خلاصه نظرات استاد موافق:
- قانون به هیچ وجه وارد تراضی زوجین نمیشود و میگوید هر مقدار که رضایت دارند، میتوانند مهریه تعیین کنند و قانون صرفاً در ضمانت اجرایی آن دخالت دارد. قانون با توجه به قیمت سکه و محاسبه میزان ۱۴سکه میگوید؛ من تا این مبلغ را میتوانم از زوج گرفته و به زوجه تحویل دهم و برای این مبلغ در صورت نپذیرفتن زوج حتی ضمانت کیفری هم در نظر گرفته است.
- با توجه به آیه ۱۴سوره نسا اصل مهریه در اسلام به عنوان بدهی و دین و از طرفی نحله و عطیه تعریف شده است و با این اوصاف زندان هیچ تناسبی با دستور دین ندارد. و اصل مهریه برای ابراز محبت مرد و حفظ خانواده استو وظیفه حکومت نیز حفظ کانون خانواده می باشد.
- عرف مردم درباره مهریه حاصل یک نوع نگاه نادرست و مشکل فرهنگی است و با اصل مهریه در اسلام تناسب ندارد و در منابع دینی یا سیره که مهریه را حال و عند المطالبه تعریف کرده است، بنابر این است که مقادیر لحاظ شده در قیاس با توان مرد و به صورت معقول تعیین شود و هر آنچه مرد در توان دارد، به عنوان مهر به زن می پردازد در غیر اینصورت زن خودآگاه این حق را از خود سلب می کند.
- بحث معادل بعلت سنجش هر چیز با طلا به عنوان پشتوانه است و در صورتی که مهریه حتی آموزش هم باشد، باز در قیاس با طلا تورم آنچنانی نخواهد داشت تا مشکلی برای پرداخت آن باشد.
- خلاصه نظرات استاد داور:
نظر فقهای قدیم و جدید بر این است که؛ مهریه حال است و این نشان می دهد که مرد باید عقلا مهریه را به ذمه بکشد که توان پرداخت دارد و خداوند در آیه 280 سوره بقره در مورد بحث دین می فرماید؛ وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰمَيْسَرَةٍ ۚوَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ ۖإِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ، اگر ما مهریه را نوعی دین بدانیم باید توان مرد برای پرداخت آن باید در نظر گرفته شود و اصل مهریه برای تأمین زن و مرد است و هیچ گاه اسلام طرفدار مرد یا طرفدار زن نیستو ما نیز باید اسلام را به صورت مجموعه و بدون گزینش عمل کنیم. نکته اساسی این است که اصل تضمین با ایمان طرفین در زوجیت حاصل می شود و این قانون برای صرفا کاهش ضمانت کیفری است و ناگفته نماند که عدم پرداخت مهریه از اصل، مسأله کیفری نیست و این در قانون اینگونه تعریف شده است.
در این جلسه اساتید مدرسه و طلاب به ارائه نظرات خود پرداختند.
