به گزارش معاونت پژوهش مدرسه علمیه تخصصی الزهرا(س) گرگان، نشست علمی با سخنرانی دکتر محمد حکیمی با موضوع «مبانی اعتقادی و فکری انقلاب اسلامی ۱۳۵۷» در آستانهی سالروز پیروزی انقلاب اسلامی برگزار شد و وی به بررسی ابعاد دینی، فکری و تاریخی انقلاب اسلامی ایران پرداخت. دکتر حکیمی در این سخنرانی، ضمن مرور تحولات تاریخی پیش از انقلاب، به تحلیل مبانی معرفتی و ایدئولوژیک این حرکت بزرگ مردمی پرداخت و تأکید کرد که انقلاب اسلامی برخاسته از فطرت انسان، ایمان دینی و خواست جامعه برای استقلال و عدالت بود.
به گفتهی دکتر حکیمی، تاریخ معاصر ایران مملو از جنبشهایی است که تلاش داشتند عدالت، قانونمداری و استقلال را در جامعه برقرار کنند.
او نهضت تحریم تنباکو در زمان ناصرالدین شاه را نخستین حرکت جدی ملت ایران نامید و توضیح داد که فتواى تاریخی میرزای شیرازی علیه انحصار تجارت تنباکو توسط شرکت انگلیسی «رژی»، نقطه عطفی در بیداری دینی و سیاسی مردم بود.
استاد سطح سه این مدرسه سپس به انقلاب مشروطه اشاره کرد و گفت: هدف این انقلاب، مشروطکردن سلطنت و تدوین قانون اساسی برای محدود ساختن قدرت مطلقه پادشاه بود.
دکتر حکیمی تأکید کرد که یکی از مهمترین ویژگیهای انقلاب ۵۷، اسلامی بودن و تکیه بر ایدئولوژی دینی است. به گفتهی وی، انقلاب اسلامی نهتنها یک جنبش سیاسی، بلکه حرکتی فکری و فرهنگی بود که بر اساس جهانبینی توحیدی و اصول اسلامی شکل گرفت.
او با اشاره به آثار اندیشمندانی چون امام خمینی (ره) ، دکتر علی شریعتی، جلال آل احمد و شهید مطهری یادآور شد که این متفکران هر یک در شکلدادن به فضای فکری انقلاب نقش مؤثری داشتند.
در میان آنان، کتاب «ولایت فقیه» امام خمینی (ره) مبنای نظری حکومت اسلامی را تبیین کرد و حلقهی اتصال مفاهیم دینی با نظام سیاسی و اجتماعی نوین شد.
از شعارهای مهم زمان انقلاب «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» بود. که دکتر حکیمی در توضیح آن گفت:
1. استقلال: بر اساس آیه ۱۴۱ سوره نساء و قاعدهی «نفی سبیل»، هیچ جامعهی اسلامی نباید زیر سلطهی بیگانگان قرار گیرد: وَلَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا*
یعنی خداوند هیچ راه تسلطی برای کافران بر مؤمنان قرار نداده است.
استقلال، نشانهی شرافت و اختیار انسان است و جوامع باید خود، تصمیمگیر سرنوشت خویش باشند.
2. آزادی: از نظر اسلام، انسان موجودی آزاد است. دکتر حکیمی به کلام امام علی(ع) در نامه ۳۱ نهجالبلاغه اشاره کرد:
«لا تَكُنْ عبدَ غيرِكَ و قد جعلكَ الله حُرّاً»
هیچگاه بندهی دیگری مباش که خدا تو را آزاد آفریده است.
آزادی، نشانهی رشد جامعه و یکی از پایههای اساسی انقلاب اسلامی است.
3. جمهوری اسلامی: که دارای دو بُعد است؛
- بُعد سیاسی و ظاهری که تکیه بر رأی و مشارکت مردم دارد.
- بُعد محتوایی که متکی بر اصول دینی، عدالت الهی و ارزشهای اخلاقی است.
بدین معنا که حکومت باید از مردم برخیزد اما بر مبنای ارزشهای الهی اداره شود.
دکتر حکیمی بخش مهمی از سخنان خود را به مسئلهی عدالت اجتماعی و معنویت اختصاص داد. او تصریح کرد که عدالت، شامل ابعاد اقتصادی، فرهنگی، آموزشی و قضایی است و از اهداف مشترک همهی پیامبران محسوب میشود.
او تأکید کرد انقلاب اسلامی نه برای نان، بلکه برای احیای عدالت و ایمان شکل گرفت. به گفتهی او، مردم ایران از فساد، فحشا، قمارخانهها و بیحیایی رسانههای رژیم پهلوی به ستوه آمده بودند و خواستار جامعهای مبتنی بر ارزشهای اسلامی، اخلاقی و انسانی بودند.
دین و معنویت نیازهای فطری انساناند. همانگونه که دانش، هنر و اخلاق از وجود بشر جدا نمیشوند، ارتباط با خدا نیز امری درونی است. قرآن کریم این حقیقت را چنین بیان میکند:
الا بذکر الله تطمئن القلوب (سوره رعد، آیه ۲۸) و فیلسوف غربی ویل دورانت نیز میگوید: «خورشید دین هرگز غروب نمیکند.»
در پایان نشست، دکتر حکیمی نتیجه گرفت که انقلاب اسلامی حاصل پیوند فطرت الهی انسان، اندیشهی توحیدی، مبارزه با وابستگی، و خواست مردم برای عدالت و آزادی بود.
او انقلاب را حرکتی دانست که از دل ایمان برخاست و الگویی نو از تعامل دین و مردمسالاری را به جهان معرفی کرد.
دکتر حکیمی تأکید کرد که آینده انقلاب اسلامی در گرو حفظ همان ارزشهایی است که با خون شهدا و مجاهدت ملت ایران شکل گرفت—ارزشهایی چون ایمان، عدالت، استقلال، آزادی و معنویت.
