پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

به گزارش معاونت پژوهش مدرسه علمیه فاطمه الزهرا (س) کرسی آزاد اندیشی با موضوع: بررسی اشتغال زنان و تاثیر آن بر فرزندآوری در مورخ 23/9/1404 و با حضور 20 نفر از طلاب و با سخنرانی اساتید محترم در مدرسه فاطمه الزهرا (س) کلاله برگزار گردید.
رابطه اشتغال زنان و سلامت روان
 خانم نادران  بیان کرد: رابطه‌ی میان اشتغال زنان و سلامت روان (حالت روانی) موضوعی چندبعدی و پیچیده است که تحت تأثیر عوامل فردی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی قرار دارد. اشتغال می‌تواند همزمان منبعی برای رشد و رضایت روانی و نیز عاملی برای فشار و فرسودگی باشد. در ادامه، مهم‌ترین ابعاد این رابطه بررسی می‌شود.
وی ، اثرات مثبت اشتغال بر سلامت روان زنان را بیان کرد:
• احساس استقلال و خودارزشمندی
اشتغال می‌تواند موجب افزایش عزت نفس، شکل‌گیری هویت مستقل و احساس مفید بودن در جامعه شود.
• حمایت اجتماعی و شبکه‌های ارتباطی
محیط کار فرصتی برای برقراری روابط اجتماعی، دریافت حمایت عاطفی و کاهش احساس انزوا فراهم می‌کند.
• امنیت اقتصادی و کاهش فشارهای مالی
درآمدزایی، اضطراب‌های ناشی از ناامنی اقتصادی را کاهش می‌دهد و به بهبود سلامت روان کمک می‌کند.
• حفظ و تقویت سلامت شناختی
درگیری ذهنی و یادگیری مداوم در محیط کار می‌تواند از افت عملکرد شناختی پیشگیری کند.
استاد حوزه: . چالش‌ها و عوامل استرس‌زای اشتغال را بیان کرد:
• فشار نقش دوگانه (Double Burden)
ترکیب مسئولیت‌های شغلی با کار خانگی و مراقبت از فرزندان می‌تواند منجر به استرس مزمن، اضطراب و فرسودگی شغلی شود.
• تبعیض جنسیتی در محیط کار
شکاف دستمزد، فرصت‌های محدود ارتقای شغلی، آزارهای جنسی و کلیشه‌های جنسیتی اثرات منفی جدی بر سلامت روان دارند.
• فقدان حمایت سازمانی کافی
ساعات کاری طولانی، نبود مرخصی زایمان یا مرخصی مراقبت از کودک و انعطاف‌ناپذیری شغلی از عوامل فشارزا هستند.
• اختلال در تعادل کار و زندگی
عدم تعادل میان نقش‌های شغلی و خانوادگی می‌تواند به احساس گناه، نارضایتی و افسردگی منجر شود.
نادران:  عوامل تعدیل‌کننده اثر اشتغال بر سلامت روان
• حمایت همسر و خانواده
تقسیم عادلانه کار خانگی و حمایت عاطفی، نقش مهمی در کاهش فشار روانی زنان شاغل دارد.
• نوع شغل و شرایط کاری
شغل‌های با امنیت شغلی، استرس کمتر و روابط کاری سالم، پیامدهای روانی مثبت‌تری دارند.
• سیاست‌های حمایتی سازمانی و دولتی
امکاناتی مانند مهدکودک، مرخصی والدین و ساعات کاری شناور، فشار روانی را کاهش می‌دهند.
• فرهنگ و نگرش اجتماعی
در جوامعی که اشتغال زنان پذیرفته‌تر است، تعارض نقش و استرس روانی کمتر گزارش می‌شود.
استاد حوزه وضعیت اشتغال زنان و سلامت روان در ایران را بیان کرد:
• اهمیت کیفیت اشتغال
بسیاری از زنان شاغل با اشتغال غیررسمی، قراردادهای موقت و درآمد پایین مواجه‌اند که می‌تواند استرس‌زا باشد.
• تعارض نقش سنتی و مدرن
انتظارات فرهنگی برای ایفای نقش‌های سنتی در کنار اشتغال، زمینه‌ساز فرسودگی و فشار روانی است.
• یافته‌های پژوهش‌های داخلی نشان می‌دهد:
زنانی که از حمایت خانوادگی برخوردارند، سلامت روان بهتری دارند.
رضایت شغلی یکی از قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده‌های سلامت روان زنان شاغل است.
در برخی موارد، زنان شاغل به دلیل بار مسئولیت دوگانه، سطوح بالاتری از اضطراب و افسردگی را نسبت به زنان خانه‌دار تجربه می‌کنند.
۵. آمار و یافته‌های پژوهشی
• مطالعه‌ای در ایران (۱۳۹۸):
حدود ۳۰٪ از زنان شاغل علائم افسردگی خفیف تا متوسط داشتند که این میزان با حمایت همسر رابطه معکوس نشان می‌داد.
• گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO):
زنان شاغل در محیط‌های دارای تبعیض جنسیتی بالا، تا دو برابر بیشتر در معرض اختلالات اضطرابی قرار دارند.
• جمع‌بندی پژوهش‌های جهانی:
زنان شاغل معمولاً از نظر عزت نفس و احساس خودکارآمدی وضعیت بهتری دارند، اما از نظر استرس و خستگی روانی ممکن است آسیب‌پذیرتر باشند.
۶. راهکارهای ارتقای سلامت روان زنان شاغل
در سطح فردی و خانوادگی:
آموزش مهارت‌های مدیریت استرس و زمان
گفت‌وگو و مذاکره برای تقسیم عادلانه کار خانگی
مرزبندی روشن بین کار و زندگی شخصی
در سطح سازمانی:
ایجاد محیط‌های کار دوستدار خانواده
ارائه خدمات و برنامه‌های حمایت از سلامت روان
در سطح سیاست‌گذاری:
اجرای قوانین ضدتبعیض جنسیتی
حمایت از اشتغال باکیفیت زنان
گسترش بیمه‌های درمانی شامل خدمات روان‌درمانی
 خانم نادران در جمع‌بندی نهایی بیان کرد: 
اشتغال زنان به‌خودی‌خود نه عامل تضمین‌کننده سلامت روان است و نه الزاماً تهدیدکننده آن؛ بلکه کیفیت اشتغال، میزان حمایت خانوادگی و اجتماعی، و سیاست‌های ساختاری تعیین می‌کنند که این تجربه به رشد روانی یا فرسودگی منجر شود.
در ایران، با توجه به ساختارهای فرهنگی و اجتماعی موجود، تقویت حمایت‌های خانوادگی، اصلاح سیاست‌های کاری و تغییر نگرش‌های اجتماعی نقش کلیدی در بهره‌مندی زنان از پیامدهای مثبت اشتغال و کاهش آسیب‌های روانی آن دارد.