تأثیر تضمین در گستره معنایی تفسیر ایات قران کریم
علم نحو با تركيب و اساليب خود يكي از مؤثرترين عوامل رمزگشاي قرآن است. تضمين نحوي، كه آن
را تضمين بياني و لغوي نيز ناميده اند، يكي از فنون ايجازگويي بوده و جوابگوي بسياري از تنگناهاي نحوي
و معنايي مي باشد. در فرايند تضمين، لفظ اول در معناي اصلي خود باقي مانده و معناي لفظي ديگر به
عنوان قيد (حال) در كلام در تقدير گرفته مي شود. عدم جواز ذكر لفظ دوم و لزوم اراده هر دو معنا، تضمين
را از مجاز، كنايه و تناقض جدا مي سازد. با اين هنر مي توان معناي يك كلمه را در واژه ي ديگر اشراب كرد
و كالم را از مشكالتي چون كاربرد نامتناسب حروف جر در متعدي سازي، و پذيرش مفعول در فعل الزم
رهايي بخشيد. بنا بر نظر اكثر نحويان، تضمين قياسي و از نوع استعمال معناي حقيقي بوده و در قرآن
مصاديق زيادي دارد. با وجود اختالف نظرهاي بصري و كوفي، گستره لفظي تضمين تمامي انواع كلمه (اسم،
فعل و حرف) را در بر مي گيرد. گستره معنايي تضمين نيز پهناي وسيعي داشته و هر چهار پهنه ترادف،
توسعه، تضييق و تضاد را شامل مي شود. بررسي مصاديق تضمين نشان مي دهد: در گستره ترادف )مانند
لطف و احسان( نيازي به جستجوي عالقات بين دو معناي مضمن و مضمّن فيه نيست و تأثير خاصي در
تفسير ندارد؛ در بخش توسعه )مانند قول و اذن(، تضييق )همچون ايمان و اعتراف( و تضاد )مثل جاء و
قال(، حتماً نيازمند عالقات و تناسبات موجود در بحث مجاز بوده و بدون آن تضمين قابل قبول نخواهد
بود. اين سه گستره تضمين را تحت تأثير خود قرار مي دهند. تأثير اين گستره ها در تفسير، مخصوصاً در
آياتاالحكام، قابل توجه و تأمل است.
- : سطح3
- : تفسير و علوم قرآن
- : قم
- : قم
- : قم - قم - مرکز آموزش های غیرحضوری