پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده گسترش عمليات رواني و تهاجم شناختي دشمنان اسلام و انقلاب اسلامي، يكي از مهم‌ترين چالش‌هاي جوامع اسلامي در عصر حاضر به‌شمار مي‌آيد. در اين شرايط، «جهاد تبيين» به‌عنوان راهبردي اساسي براي مقابله با تحريف، شبهه‌افكني و انحراف افكار عمومي، جايگاهي ويژه در منظومه فكري و فقهي اسلام يافته است. با اين حال، ابعاد فقهي جهاد تبيين، به‌ويژه از حيث احكام تكليفي و وضعي متوجه حاكميت، نخبگان و عموم مكلفين، نيازمند تبيين و تحليل دقيق علمي است. هدف اين پژوهش، تبيين جايگاه جهاد تبيين در فقه اسلامي و بررسي مسئوليت‌ها و پيامدهاي فقهي مترتب بر آن در مواجهه با عمليات رواني ـ تهاجمي دشمنان اسلام و انقلاب اسلامي است. ضرورت انجام اين تحقيق از آن‌جا ناشي مي‌شود كه تقليل جهاد تبيين به يك فعاليت صرفاً فرهنگي يا توصيه‌اي اخلاقي، مي‌تواند موجب غفلت از بار تكليفي و مسئوليت‌زاي آن و در نهايت تضعيف امنيت فكري و رواني جامعه اسلامي شود. پژوهش حاضر با روش توصيفي ـ تحليلي و با بهره‌گيري از منابع معتبر فقهي، اصولي، قرآني و بيانات مقام معظم رهبري، به تحليل مفاهيم بنيادين، ادله شرعي و قواعد فقهي مرتبط با جهاد تبيين پرداخته است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه جهاد تبيين در شرايط تهاجم رواني، واجد ماهيت وجوب بوده و بسته به شرايط، مي‌تواند به‌صورت وجوب عيني، كفايي يا مشروط تحقق يابد. همچنين حاكميت اسلامي و نخبگان، به‌دليل نقش و اثرگذاري گسترده‌تر، از مسئوليت مضاعف فقهي برخوردارند و ترك جهاد تبيين مي‌تواند موجب ضمان شرعي و تحقق مفسده عمومي شود. نتايج تحقيق بر ضرورت نهادينه‌سازي جهاد تبيين به‌عنوان يك تكليف فقهي مستمر در صيانت از ايمان عمومي، امنيت رواني جامعه و حفظ نظام اسلامي تأكيد دارد. كليدواژه‌ها: جهاد تبيين، عمليات رواني، احكام تكليفي، احكام وضعي، فقه اجتماعي، فقه حكومتي.