پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

پژوهش حاضر با عنوان «معناشناسي واژه السّاعة در آيات قرآن كريم» در پي آن است كه با تكيه بر روش معناشناسي نوين، به‌ويژه رويكرد ايزوتسو در كشف شبكه‌هاي دلالي، معناي اين واژه را از منظر تاريخي، بافتي و بلاغي تبيين كند. «السّاعة» در زبان عربي پيش از اسلام معنايي ساده و ناظر به «لحظه» يا «زماني كوتاه» داشت، اما با ورود به متن وحياني قرآن، تحولي بنيادين يافت و به مفهومي اعتقادي و فرازماني تبديل شد كه بيش از هر چيز به «قيامت» و «پايان جهان» اشاره دارد. در اين تحقيق، ابتدا ريشه لغوي و كاركردهاي اين واژه در متون عربي كهن و اشعار جاهلي بررسي شده و سپس تغيير بار معنايي آن در آيات قرآن دنبال گرديده است. تحليل سياق آيات نشان مي‌دهد كه «السّاعة» در مجاورت با واژگاني چون «قيامة»، «بعث»، «أجل مسمّي» و «موت»، شبكه‌اي معنايي مي‌سازد كه لايه‌هاي مختلفي از اعتقاد به مرگ فردي تا قيامت كلي را در بر مي‌گيرد. از منظر بلاغي نيز استعاره‌هايي چون «زلزلة السّاعة» يا تصوير «شقّ القمر» موجب برجسته‌سازي و هشداردهندگي بيشتر اين مفهوم شده‌اند و نقش انذاري و ايماني آيات را تقويت كرده‌اند. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه «السّاعة» نه صرفاً يك اصطلاح قرآني، بلكه ستون فقرات گفتمان اعتقادي اسلام در زمينه معاد و جهان پس از مرگ است. اين واژه، با تأكيد بر حتميت و عدالت الهي، مؤمنان را به آمادگي و مراقبت اخلاقي در زندگي دنيوي فرا مي‌خواند و بدين‌سان، كاركردي تربيتي و عملي نيز ايفا مي‌كند. اين پژوهش مي‌كوشد تصويري نظام‌مند از تحول معنايي «السّاعة» ارائه دهد و نشان دهد كه چگونه يك واژه، از سطح لغوي به سطح كلامي، بلاغي و تربيتي ارتقا يافته و به يكي از مفاهيم كليدي ايمان اسلامي تبديل شده است.