پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

امامت يكي از مباني اساسي اعتقادي شيعه است كه در انديشه شيخ احمد احسايي صورت‌بندي ويژه‌اي يافته است. پژوهش حاضر با هدف تبيين مباني امامت از ديدگاه احسايي و با تكيه بر «شرح زيارت جامعه كبيره» سامان يافته و مي‌كوشد نقش عصمت، علم لدني و ولايت الهي را در فلسفه وجودي امام بررسي كند، ادله عقلي اثبات امامت را واكاوي نمايد و بازتفسيرهاي احسايي را تحليل كند. روش پژوهش كتابخانه‌اي و اسنادي است و بر منابع كلامي، فلسفي، حديثي و اعتقادي استوار شده است. يافته‌ها نشان مي‌دهد كه احسايي امام را «حجت» خدا و راهنماي خلق به سوي او مي‌داند و با تكيه بر «قاعده لطف» استمرار حجت پس از پيامبر را عقلاً لازم مي‌شمارد چنان‌كه زمين هرگز از حجت خالي نمي‌ماند. در دستگاه فكري او عصمت شرط ذاتي مشروعيت ولايت، و علم امام علمي فراتر از اكتساب عادي است كه با حجيت و هدايت پيوند دارد. برجسته‌ترين مؤلفه نظام او «ولايت تكويني» است كه امام را مظهر ربوبيت، حامل عظمت الهي، مفاتيح خزائن و واسطه فيض معرفي مي‌كند و در پيوند با «بداء» مجراي تغييرات عالم به اذن خدا قرار مي‌دهد. نتيجه آنكه احسايي نظامي منسجم فلسفي–كلامي درباره امام عرضه مي‌كند كه در تبيين حجت، عصمت و ضرورت امامت با آموزه عام شيعي همسوست، اما ديدگاه‌هايش درباره «علل اربعه» (فاعلي، مادي، صوري، غايي بودن امام براي كائنات) و «ركن رابع» از كلام مشهور اماميه فاصله مي‌گيرد و زمينه نقد و اتهام غلو و تفويض را پديد مي‌آورد. پژوهش بر ضرورت تمايز دقيق ميان رتبه وجودي امامان و ربوبيت الهي تأكيد مي‌كند.