پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

«انسان كامل يكي از موضوعات مهم در فلسفه، كلام و عرفان اسلامي است و حقيقت نفس و مراحل كمال آن، نقش اساسي در تبيين جايگاه انسان كامل دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسي سير تطور نفس انسان كامل از ديدگاه علامه طباطبايي در تفسير الميزان و ابن‌ميثم بحراني در شرح نهج‌البلاغه و با رويكردي تطبيقي انجام شده است. پرسش اصلي پژوهش اين است كه سير تطور نفس انسان كامل در اين دو اثر چگونه تبيين شده و وجوه اشتراك و افتراق دو ديدگاه چيست؟ اين پژوهش از نظر هدف، بنيادي و از نظر روش، توصيفي ـ تحليلي و تطبيقي است و اطلاعات آن به شيوه كتابخانه‌اي از قرآن كريم، نهج‌البلاغه، تفسير الميزان، شرح نهج‌البلاغه ابن‌ميثم و منابع مرتبط گردآوري شده است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه علامه طباطبايي با تأكيد بر روش تفسير قرآن به قرآن، ايمان، اختيار، عمل صالح، تزكيه و عبوديت را از عوامل اصلي رشد و كمال نفس مي‌داند. ابن‌ميثم نيز با تأكيد بر نفس ناطقه، عقل، تعديل قواي انساني و فضايل اخلاقي، كمال نفس را در دستيابي به معرفت و تهذيب تبيين مي‌كند. وجه اشتراك دو ديدگاه، تأكيد بر حركت نفس از مراتب پايين‌تر به مراتب عالي‌تر كمال، نقش معرفت و تهذيب و جايگاه هدايتگر انسان كامل است. تفاوت اصلي آن‌ها در روش استدلال، مبناي نظري و نحوه تبيين رابطه عقل، وحي و كمال نفس مشاهده مي‌شود.»