پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

اين پژوهش با هدف تبيين و شناسايي تأثير معنايي حروف جر در درك آيات الاحكام مرتبط با نماز، حج، طهارت وساير آيات الاحكام به بررسي تطبيقي ديدگاه‌هاي تفسيري و فقهي مفسرين شيعه و سني پرداخته است. با توجه به نقش بنيادين حروف جر در ساختار و معناي جملات، اين تحقيق تلاش مي‌كند تا با شناخت دقيق معاني و دلالت‌هاي اين حروف، اشتراكات و اختلافات تفسيري و فقهي فريقين در آيات مذكور را روشن سازد. به عنوان نمونه يكي از اختلاف هاي مهم در معناي إلي در عبارت «فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَي الْمَرَافِقِ» سوره مائده آيه۶ است كه موجب تفاوت در شيوه شستن دست ها در وضو شده است. برخي از اهل سنت، «الي المرافق» را براي تعيين انتهاي شستن مي‌دانند و اين را مي‌گويند در وضو بايد دست‌ها را از پايين به بالا شست اما شيعه الي المرافق را تنها براي تعيين «محدوده شستن» مي‌دانند و در وضو دست ها را از بالا به پايين مي‌شويند. به عبارتي اماميه برآنند كه در وضو شستن دست ها بايد از آرنج شروع و به انگشت ها ختم گردد. اما مذاهب چهارگانه اهل سنت معتقدند كه به هر گونه شسته بشود صحيح است اگرچه بهتر اين است كه از انگشتان شروع و به آرنج ختم گردد. بنابر اين كيفيت شستن دست ها در وضو آن گونه كه شيعيان وضو مي سازند، نزد ديگر مذاهب اسلامي به اتفاق صحيح است و هيچ كدام از مذاهب چهارگانه اهل سنت اين گونه شستن را باطل نمي دانند. اما شستن دست به گونه اي ديگر را، اماميه نپذيرفته اند.اين اختلاف نظر به دليل برداشتي است كه از معناي «الي» هر يك از دو مذهب داشته اند. روش تحقيق حاضر، توصيفي-تحليلي بوده و اطلاعات آن از طريق مطالعه كتب تفسيري، منابع فقهي، مقالات علمي و نرم‌افزارهاي تخصصي جمع‌آوري و مورد تحليل قرار گرفته است. پژوهش حاضر 6 آيه اشتراكي و 7 آيه اختلافي بين اماميه و اهل سنت را مورد بررسي قرار داده است. نتايج تحقيق نشان مي دهد كه ، بررسي نقش حروف جر به عنوان عامل‌هاي مؤثر در استنباط، نشان‌دهنده اين است كه قواعد زباني، فراتر از اختلافات مذهبي، بستري براي رسيدن به نتايج فقهي مشترك فراهم مي‌آورند.