پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

ايمان، به‌عنوان بنيان حقيقي بينش‌ها و كنش‌هاي انساني، از اركان اصلي سعادت دنيوي و اخروي در انديشه اسلامي به‌شمار مي‌آيد. قرآن كريم در آيات متعددي به ترسيم سيماي مؤمنان پرداخته و در اين ميان، آيات آغازين سوره مباركه «مؤمنون» با بياني جامع، الگويي منسجم از ويژگي‌هاي عبادي، اخلاقي، رفتاري و اجتماعي اهل ايمان ارائه كرده است. پژوهش حاضر با هدف واكاوي و بررسي تطبيقي ويژگي‌هاي مؤمن در تفاسير فريقين، با محوريت آيات آغازين سوره مؤمنون و با توجه به ديگر آيات مرتبط اين سوره، سامان يافته است. روش پژوهش، توصيفي ـ تحليلي و شيوه گردآوري داده‌ها كتابخانه‌اي است. در اين راستا، ديدگاه‌هاي شماري از مفسران برجسته اماميه و اهل‌سنت ذيل آيات نخست سوره مؤمنون، به‌ويژه آيات مربوط به خشوع در نماز، اعراض از لغو، زكات، حفظ عفت، رعايت امانت‌ها و عهدها، و وراثت فردوس، بازخواني و مقايسه شده است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه هر دو سنت تفسيري در اصلِ شاخصه‌هاي اصلي مؤمنان، مانند خشوع در نماز، پرهيز از لغو، اهتمام به تزكيه و زكات، حفظ عفت، امانت‌داري، وفاي به عهد و محافظت بر نمازها، اشتراك نظر دارند و اين اوصاف را نشانه تحقق ايمان راستين و زمينه‌ساز فلاح و رستگاري مي‌دانند. با اين حال، در تبيين لايه‌هاي اعتقادي و معرفتي ايمان، تفاوت‌هايي روشي و كلامي ميان دو رويكرد تفسيري مشاهده مي‌شود. تفاسير اماميه، افزون بر معناي ظاهري و عمومي آيات، با تكيه بر روايات اهل‌بيت عليهم‌السلام، به لايه‌هاي باطني ايمان توجه كرده و مفاهيمي مانند ولايت، محبت اهل‌بيت عليهم‌السلام و وفاداري به عهد الهي را در كمال ايمان مؤثر مي‌دانند. در مقابل، تفاسير اهل‌سنت غالباً با تكيه بر ظاهر آيات، سنت نبوي، اقوال صحابه و تابعين و مباني كلامي و فقهي خود، اين آيات را در چارچوب التزام به شريعت، عمل صالح، اخلاق اجتماعي، عفت، امانت‌داري و پيروي از سنت نبوي تفسير مي‌كنند.