پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

پژوهش حاضر با رويكردي تطبيقي ـ تحليلي به بررسي ساختار سوره «برائت» در دو قرائت تفسيري معاصر مي‌پردازد: ديدگاه آيت‌الله سيدعلي خامنه‌اي با رويكرد اجتماعي ـ تمدني و ديدگاه آيت‌الله عبدالله جوادي آملي با رويكرد فلسفي ـ عرفاني. مسئله اصلي پژوهش، چگونگي تبيين انسجام دروني سوره، غرض محوري آن و نحوه تقسيم‌بندي آيات در اين دو منظومه تفسيري است. روش تحقيق توصيفي ـ تحليلي و مبتني بر مطالعه كتابخانه‌اي منابع اصلي، از جمله مجموعه بيانات تفسيري سوره «برائت» و تفسير «تسنيم»، و نيز منابع ثانويه است.يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه با وجود اشتراك هر دو مفسر در پذيرش وحدت موضوعي سوره و تأكيد بر محور «مرزبندي حق و باطل»، الگوهاي ساختاري متفاوتي ارائه شده است. آيت‌الله جوادي آملي با تكيه بر روش تفسير قرآن به قرآن، سوره را در چهار مرحله پيوسته شامل گسست پيمان‌ها، گسترش تقابل، تحليل پديده نفاق و بازگشت به ولايت تبيين كرده و غرض آن را «تصفيه اعتقادي و وجودي جامعه ايماني» مي‌داند. در مقابل، آيت‌الله خامنه‌اي با رويكردي مسئله‌محور و راهبردي، ساختار سوره را در پنج بخش كلي شامل اعلام اقتدار، مواجهه با مخالفان، برخورد با منافقان، بسيج عمومي و تمايزگذاري اجتماعي ترسيم كرده و بر هدف «تثبيت هويت و استقلال امت اسلامي» تأكيد مي‌كند. تفاوت اين دو الگو را مي‌توان در اختلاف مباني معرفت‌شناختي، اولويت‌هاي تفسيري و اهداف هر يك از دو مفسر ريشه‌يابي كرد. اين پژوهش مي‌كوشد گامي در جهت فهم لايه‌هاي گوناگون ساختار قرآن و ظرفيت آن براي پذيرش خوانش‌هاي مبنا‌مند معاصر بردارد.