پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

چكيده: اين پژوهش با عنوان زعامت حكومتي و تقنيني در سيره و سنت ائمه اطهارعليه السلام به واكاوي ابعاد رهبري سياسي و قانون‌گذاري در انديشه شيعه مي‌پردازد. بيان مسئله اين تحقيق معطوف به چالش القاي تصور كناره گيري ائمه اطهار عليهم السلام از جامعه است در حالي كه آنان همواره با توجه به شرايط زمان خود خلأهاي جامعه را از طريق هدايت سياسي و تبيين احكام الهي مرتفع مي ساختند. اين تصور كه ائمه عليهم السلام صرفا مرجع علمي و اخلاقي بودند و دخالت عملي در امور حكومتي نداشتند نيازمند بازنگري جدّي است،. ضرورت اين امر اصلاح گمان اشتباه جوانان و محققان و نسل هاي آينده نسبت به عدم دخالت عملي ائمه اطهار عليهم السلام در حيات سياسي و ديني جامعه است . درك صحيح از اين زعامت دوگانه ، كليد فهم پويايي نظام فكري شيعه در برابر ساختارهاي قدرت حاكم است. اين پژوهش با روش توصيفي ـتحليلي و مبتني بر مطالعات كتابخانه اي انجام شده و نتايج آن در سه فصل ساختار يافته است: فصل نخست: كليات و مباني نظري مطرح گرديده و در آن مفاهيم ائمه اطهارعليه السلام، زعامت، تقنيني،سياست در چارچوب انديشه اسلامي تعريف و تحليل شده است. فصل دوم: به زعامت حكومتي و تقنيني امام علي عليه السلام تا امام صادق عليه السلام مي‌پردازد. در اين بخش، احياي سنت نبوي و مبارزه با بدعت‌ها و انحرافات تقنيني، تدوين سنت‌هاي ديني ،اصلاح اجتماعي، بصيرت افزايي در برابر سانسور، تشكيل حكومت اسلامي، زنده نگه داشتن ياد و خاطره عاشورا، سازمان وكالت و... مورد تحليل قرار گرفته است. همچنين نقش امام باقر عليه السلام و امام صادق عليه السلام در بنيان‌گذاري فقه شيعه و تثبيت تقنين علمي، برجسته شده است. فصل سوم: به زعامت حكومتي و تقنيني امام موسي كاظم عليه السلام تا امام زمان عليه السلام اختصاص دارد؛ در اين فصل، پاسداري از دانشگاه جعفري، رسوا ساختن حكومت نامشروع، تربيت شاگردان نخبه، علم لدني، ايجاد وحدت بين مسلمانان، ايجاد شبكه ارتباطي ميان شيعيان، نيابت عامه فقها و... بررسي شده است. نتيجه نهايي اين است كه زعامت ائمه عليهم السلام تلفيقي از رهبري الهي و عقلاني بود كه مشروعيت سياسي را با مرجعيت علمي پيوند مي داد ،بدين ترتيب امامت منصبي الهي است . زعامت ائمه عليهم السلام همواره جامعيت خود را در اجراي احكام و مديريت جامعه حتي در شرايط غياب حاكميت رسمي حفظ كرده است.