پایگاه معاونت پژوهش حوزه های علمیه خواهران سراسر کشور

مسأله شرور و آلام همواره يكي از چالش‌برانگيزترين مباحث در حوزه خداشناسي، به‌ويژه صفت عدل الهي بوده است. نظريه اعواض جمع «عِوض» به معناي جايگزين، پاداش و جبران مدعي است خداوند متعال در برابر هر دردي كه به بندگان به‌ويژه مؤمنان و مظلومان مي‌رسد، عوض و جبراني كامل‌تر و ارزشمندتر قرار مي‌دهد. مباني اعواض پيش‌دانسته‌هايي است كه از طرفي خاستگاه دلايل نظريه‌ي اعواض و از طرف ديگر توجيه‌گر شبهات شرور است. بر‌اساس اين مباني، اعواض حق انسان مصيبت‌ديده است كه بر خداوند واجب است. بحث از مباني كلامي اعواض از آن نظر اهميت دارد كه از طرفي باعث اميد به آينده و ايجاد انگيزه براي تحمل مصائب بوده و از طرفي ديگر توجيه‌كننده‌ي صفات الهي ازجمله خيرخواهي، حكمت و عدالت است؛ البته تأمل در اين مباني به‌گونه‌اي متقن مي‌تواند بسياري از مشكلات را در زمينه‌ي نظري و عملي حل كند. پژوهش حاضر با روش توصيفي تحليلي با پاسخ به اين سؤال كه مباني كلامي اعواض چيست؟ در پي استحكام بخشي به ايمان به اين نظريه از طريق تحليل و بررسي مباني معرفت‌شناختي، هستي‌شناختي و اعتقادي اين نظريه است و دستاوردهاي اين پژوهش نشان مي‌دهد مباني معرفت‌شناختي اين ديدگاه همچون حاكميت قوانين ثابت بر جهان هستي، قانون علت و معلول، وجود شرور در جهان هستي، تزاحم و تعارض در عالم طبيعت و اختيار انسان، ما را به سمت‌وسوي نظري اعواض رهنمون مي‌سازد. در نهايت تحليل و بررسي مباني اعتقادي همچون توحيد در خالقيت، ربوبيت، عدل خداوندي و تناسب جزا و عمل، حكمت خداوندي و خيرخواهي خداوند است.